تحلیل ساختاری آسیب‌پذیری نواحی تحت مخاطرۀ افت سطح آب زیرزمینی در دشت کبودرآهنگ

افت آب زیرزمینی از مهم‌ترین مسائل و چالش‌ها در زمینۀ کاهش ذخایر آبی در همه‌ جوامع انسانی است که سبب ایجاد آسیب‌پذیری اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی در مکان‌های مختلف شده است. این پژوهش به تحلیل ساختاری آسیب‌پذیری نواحی تحت مخاطرۀ افت سطح آب زیرزمینی در دشت کبودرآهنگ استان همدان پرداخته است. نمونه‌های تحت بررسی به تعداد 400 نفر براساس روش کوکران و به شیوۀ تصادفی– طبقه‌ای انتخاب شدند. برای تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از الگوریتم‌ها و توابع کاربردی در نرم‌افزار arcgis، آمار توصیفی و استنباطی در نرم‌افزار spss و برای مدل‌سازی و تحلیل عوامل موثر بر شاخص‌های آسیب‌پذیری از روش‌های تحلیل تصمیم‌گیری چندمعیاره (mcdm) و معادله‌های ساختاری با استفاده از نرم‌افزار amos بهره گرفته شد. نتایج پژوهش حاضر در گام نخست و در ارزیابی مهم‌ترین مولفه، بیانگر رخداد آسیب‌پذیری در برابر افت سطح آب زیرزمینی، منتهی به شناسایی مولفۀ کالبدی با ضریب 579/0 و مولفۀ زیست‌محیطی با ضریب 178/0 شد. مهم‌ترین مولفۀ موثر بر آسیب‌پذیری منطقه، مولفۀ اقتصادی و زیست‌محیطی با میانگین 44/3 است. در مدل‌سازی معادله‌های ساختاری، اتکا نکردن به انگاره‌های ارزشی پارادیم نوین زیست‌محیطی که بر تعادل و هماهنگی با طبیعت و محیط ‌زیست تاکید دارد، منتهی به رفتارهای تخریب‌گرایانه در زمینۀ بهره‌برداری از منابع طبیعی شده است. در نهایت تحلیل فضایی- مکانی مناطق آسیب‌پذیر نشان داد که دهستان‌های سرداران و حاجیلو با درجۀ آسیب‌پذیری زیاد و خیلی زیاد در وضعیت نامناسبی قرار گرفته است.

structural analysis of the vulnerability of areas at risk of groundwater depletion in the kabudarahang plain

groundwater depletion is one of the most important issues and challenges facing human societies, which has led to increased vulnerability in many places. in this regard, the present study was conducted to investigate the vulnerability of groundwater in the kabudarahang plain using spatial analysis methods. the study sampled 400 people selected through stratified random sampling. in order to analyze the data, statistical methods, spatial analysis in gis software, and structural equation modeling using amos software were used. the aim was to analyze the factors affecting groundwater vulnerability. the results showed that the physical component with an affect coefficient of 0.579 had the greatest influence. identifying the most influential factors using the mcdm lead to the classification of the physical component with the highest weight. other factors, including the socio- economic and environmental components, were also examined. the lack of reliance on the environment, the emergence of new consumption patterns, and the mismanagement of natural resources all contributed to the spatial analysis of vulnerable areas. the findings emphasized the need for attention to natural districts with high and very high vulnerability levels. in particular, the sardaran and hajilo rural districts were identified as having an inappropriate situation.