صور ‌خیال مادۀ هوا و مکان‌کاوی خانۀ درختی در آثار نیما یوشیج بر مبنای فلسفۀ تخیل گاستون باشلار

نظریۀ‌ تخیل مادۀ گاستون باشلار، فیلسوف فرانسوی، یکی از مهم‌ترین دیدگاه‌های پدیدارشناسانۀ معاصر است. باشلار شاعران را بر مبنای غلبۀ یکی از چهار عنصر: هوا، خاک، آب و آتش در صور‌خیال آنها تحلیل می‌کند. هریک از این چهار ماده ویژگی‌ها و خواص و اثرات خاص خود را دارد که لاجرم آن را بر انگارۀ ادبی مربوط به خود نیز تحمیل می‌کند. ازسوی دیگر، باشلار خانه را به‌عنوان مرکزی در نظر می‌گیرد که مایۀ سکنی و درون‌بودگی آنها می‌شود. خانه محل تجمع و همگرایی رانه‎های ناخودآگاه هستی در جهان است و بدین معنا مکان‌کاوی خانۀ خیالی شاعر، روشنگر بوطیقا یا نظام ادبی حاکم بر اندیشۀ اوست. از طریق مکان‌کاوی و همچنین بررسی شکل خانه می‌توان به پستوهای رازآلود ذهن شاعر راه یافت. نیما یوشیج نه تنها یکی از برجسته‌ترین شاعران ادب فارسی بلکه بنیانگذار شعر نو فارسی و جریان‌ساز نحلۀ ادبی نو در شعر فارسی است. اهمیت نیما در سیر ادب فارسی به واسطۀ انقلاب عمیقی است که وی در شیوۀ ساخت صور خیال در شعر فارسی پدید آورد. ساختار بوطیقای شعر فارسی و البته فرم آن با نیما یوشیج متحول شد و بدین دلیل تحلیل بوطیقای نیما اهمیتی دوچندان می‌یابد. آشیانه، یک خانۀ هواگون است. بسامد بسیار پدیدارهای طبیعی: درخت، لانه، مرغ، آسمان، کوه و مانند آن در شعر نیما یوشیج نشان می‌دهد که عنصر غالب بر ذهن و تخیل وی مادۀ هوا است و مقالۀ حاضر به تحلیل همین عنصر در شعر او می‌پردازد.

imagination in the imagery of air and the spatial exploration of tree house in nima yooshij: a bachelardian approach

as one of the most influential contemporary phenomenological theories,  gaston bachelard’s notion of “material imagination,” approaches poets in terms of the predominance of the four elements (water, air, fire, and earth) in their works. each of these elements imposes its characteristics on its symbolic representation. on the other hand, bachelard views the home as the centre of being. that said, a spatial exploration of the poet’s imaginary home reveals the dominant literary structure or poetics of his thought as well as his unconscious. nima yooshij is among the canonical figures of persian poetry and is also considered the father of modern persian poetry. his importance can be ascribed to his revolutionary views on literary devices in persian poetry. he has transformed the poetics of persian poetry. the presence of natural phenomena, such as trees, nests, birds, the sky, and mountains, shows the predominance of the element of air in his poetry and imagination. the present study aims to explore the element of air in his poetry..