تاملی زیباشناسانه در واقعیت و استعلای رمان جنگ

در مقالۀ حاضر، ده رمان مربوط به جنگ تحمیلی را تحلیل کرده‌ایم. چهارچوب و مبنای تحلیل متون، زیباشناسی اجتماعی بوده است. بی‌آنکه در دستگاه نظری یک اندیشمند توقف کنیم، کوشیده‌ایم برمبنای برخی از بصیرت‌ها و مفاهیم و مفروضات زیباشناسی اجتماعی، راهی به نقد رمان‌های جنگ بگشاییم. از یک جانب دریافتیم که رمان جنگ، روایتی خطی و همگن و مستقیم و هماهنگ از بازنماییِ جنگ تحمیلی را پیش روی ما نمی‌نهد و «محاکات واقعیت» در آنها نه مبتنی بر یک نوع از بینش و تجربه، بلکه بر پایۀ طیف وسیعی از تجارب و مسایل و بینش‌ها و تخیلات مربوط به جنگ است. براین مبنا، سه نوع رمان جنگ «ایده‌محور» و «جزئیت‌محور» و «میانی» را از هم تفکیک کرده‌ایم؛ و ازجانب دیگر، دریافتیم که رمان‌های «میانی» علیرغم تمام تفاوت‌ها و گوناگونی‌ها و تکثر تجربیاتشان، علیرغم تمام نقدهای آشکار یا نیمه‌آشکارشان به زمینه‌های جنگ تحمیلی، علیرغم تمرکز زیاد یا کمشان بر بازنمایی واقعیت‌های خوش و ناخوش جنگ، در یک مورد بسیار اساسی با همدیگر اشتراک دارند: بازنمایی «رکن استعلاییِ» ضرورت دفاع از خاک. این رکن را توسعاً «رکن استعلایی» نام نهاده‌ایم چونکه هم ایده، هم آرمان، هم فراروی از عینیت، و هم برگذشتن از زمان و مکان را در خود دارد. این رکن استعلایی، به مثابه جزءِ مرکزی کلیتِ رمان جنگ، انسجام‌بخش است و در دیالکتیک جزء/ کل یا جزئیت/ کلیت رمان‌های «میانی» نقشی اساسی دارد و بدون فهم آن، ممکن است «جزءِ مبتنی بر رئالیتۀ جنگ»  به جای «کل مبتنی بر  رکن استعلایی» قرار داده شود.

an aesthetic reflection on the reality and transcendence of the war novel

informed by social aesthetics, the present article investigates ten war novels on the iran-iraq war. this study moves beyond single theories and employs several theoreticians and thinkers to explore war novels. the results of this study show that war novels are in no case mir rors to the realities of the “imposed war” but are byproducts of different experiences, complications, worldviews, and fantasies of the war. in this regard, the present article classifies war novels into “idea-oriented,” “detail-oriented,” and “in-between” novels. although “in-between” novels vary in their degrees of attention to detail, experiences, and absolute representation, all “in-between” novels share a common ground which is the “transcendental” duty to defend the soil.