نقد دیدگاه‌های تقلیل‌گرایانه در خوانش نظریۀ ادبی و شعر نیما یوشیج

علم مدرن فرزند «تقلیل‌گرایی» است. ریشه‌ این اصطلاح به دوران رنسانس و تلاش انسان برای فهم جهان به ‌مثابه کل واحد ازطریق تجزیه و تحلیل اجزاءِ متکثر برمی‌گردد. بنابراین به‌نظر می‌رسد تقلیل‌گرایی در جهت مثبت کار می‌کند. اما خواهیم دید این مفهوم در نقد ادبی چه مشکلاتی‌ را به بار خواهد آورد. این پژوهش به نقد دیدگاه‌های تقلیل‌گرایانۀ منتقدان نظریۀ ادبی و شعر نیما یوشیج می‌پردازد. نیما به ‌عنوان اولین و مهم‌ترین چهره در شعر معاصر ایران، نیازمند خوانش دقیق و عمیق است، اما شش منتقد بررسی‌شده در این نوشتار -سیروس شمیسا، سعید حمیدیان، تقی پورنامداریان، رضا براهنی، شاپور جورکش، و محمود فلکی- گاه در آراءِ خود با رویکردی تقلیل‌گرایانه، مفاهیم و مسئله‌های نیما را به جزئیات ساده‌تر و آسان‌یاب‌تر کاهش می‌دهند. بدین منظور، پس از معرفی انواع تقلیل‌گرایی، حوز‌ه‌هایی نظیر فرم، سوژه و ابژه، زبان، تفسیر، و سمبول در بازخوانی نیماپژوهان واکاوی خواهد شد. با بررسی هریک از این حوزه‌ها نشان داده می‌شود که چگونه رویکردهای تقلیل‌گرایانه باعث از دست رفتن ارتباط اجزاء با کل می‌شود. نتیجه آنکه نقد ادبی باید به کلیت شعر نو نیز توجه کند و با رفت‌وبرگشت‌های مدام از جزء به کل و بالعکس، از رویکردهای یک‌سویه و تقلیل‌گرایانه بپرهیزد.

a critique of reductionist readings of nima yooshij’s poetry

as an offspring of reductionism, modern science can be traced back to the renaissance and mankind’s effort to understand the universe as a unified whole through analysing its diverse components. even though one might assume that reductionism is a positive phenomenon, it has negative effects in literary theory. this study investigates reductionist readings of nima youshij’s poetry. as the centre of the contemporary poetry canon, nima necessitates close reading and in-depth analysis. the present article explores the reductionist readings of six iranian critics – sirous shamisa, saeid hamidian, taghi poornamdarian, reza barahani, shapour jourkesh, and mahmoud falaki – who have reduced nima’s poetry to simple and readily accessible meanings. to do so, the study at hand investigates different forms of reductionism and critiques form, subject/object, language, exegesis, and symbols in nima’s criticisms. the results of this study show that reducing nima’s poetry dismantles his poetic structure and organization.