جهان‌بینی ریزوماتیک دلوز در هم‌نوایی شبانۀ ارکستر چوب‌ها

ژیل دلوز، فیلسوف برجستۀ پساساختارگرای قرن بیستم، با طرح مفاهیمی نوین، الگوهای سنتی تفکر غربی را به چالش کشید. نظام «ریزومی» او، به ‌مثابه بدیلی برای ساختارهای سلسله ‌مراتبی، زمینۀ خوانشی چندصدایی و غیرمتمرکز از متون را فراهم می کند. این پژوهش با هدف تحلیل و تبیین مولفه ‌های خوانش دلوزی در رمان هم نوایی شبانۀ ارکستر چوب ها اثر رضا قاسمی، سه شاخص کلیدی «صیرورت»، «قلمروزدایی و بازقلمروگذاری» و «اقتدارزدایی» را به‌عنوان چهارچوب نظری برگزیده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای است که از رهگذر تطبیق مفاهیم دلوزی با ساختار روایی، شخصیت ‌پردازی و ژرف ‌ساخت اثر، امکان بازخوانی آن در چهارچوب ادبیات پست ‌مدرن را می سنجد. یافته ‌ها نشان می دهد که رمان قاسمی با گریز از الگوهای خطی، تقلیل مرکزیت راوی و خلق فضاهای بینابینی، به شکلی منسجم مولفه‌های فلسفۀ دلوز را بازتاب می دهد. فرایند «صیرورت» در دگردیسی شخصیت ها، «قلمروزدایی» در گسست از هویت های ثابت و «اقتدارزدایی» در فروپاشی روایت های کلان، به مثابه وجوه بارز این تطبیق پذیری شناسایی شدند. این مطالعه بر آن است که هم نوایی شبانۀ ارکستر چوب ها، با عبور از منطق دوگانه انگارانه، نمونه‌ برجسته ای از ادبیات ریزوماتیک است که خوانش چندلایۀ پست مدرنیستی را ممکن می ‌سازد. نتایج پژوهش، علاوه ‌ بر آشکارسازی ظرفیت ‌های نظریۀ دلوز در نقد ادبی، جایگاه این رمان را به عنوان متنی پیشرو در حوزۀ ادبیات معاصر فارسی تثبیت می کند.

deleuzian rhizomatic worldview in reza ghasemi’s the nocturnal harmony of wood orchestra

gilles deleuze, the prominent post-structuralist philosopher, challenged the traditional patterns of western thought. his “rhizomatic system” paves the way for a polyphonic and decentralised reading of the text. informed by deleuzian thought, the present study investigates reza ghasemi’s the nocturnal harmony of wood orchestra (hamnavāei shabāneh-e orkestr-e choob-hā) in the light of “becoming,” “deterritorialisation and reterritoralisation,” and “de-autorisation.” this descriptive-analytical research comparatively explores deleuzian concepts in accordance with narrative structure, characterisation, and the subtext to offer a postmodern reading. the results of this study show that by moving beyond linear patterns, decentralising the narrator’s authority, and crafting liminal spaces, ghasem turns his novel into a text that reflects deleuzian philosophy. the process of “becoming” in character-metamorphosis, “deterritorialization” through the rupture of fixed identities, and “de-auhtorisation” via the collapse of grand narratives are salient features of the novel. by transcending binary logic, this study presents a multi-layered postmodernist reading of the nocturnal harmony of wood orchestra as a prominent example of rhizomatic literature. beside unveiling the theoretical potential of deleuze’s philosophy in literary criticism, the results solidify the status of the novel as an avant garde text in contemporary persian literature.