تحلیل روایت‌شناختی روایت تلفیقی عاشقانه-عارفانه (مطالعۀ موردی: سلامان و ابسال در ادبیات فارسی و مه‌م و زین در ادبیات کُردی)

سلامان و ابسال اثر جامی در ادبیات فارسی و مه‌م و زین اثر احمد خانی در ادبیات کُردی گرچه در طبقه‌بندی منظومه‌ها در دستۀ منظومۀ عاشقانه قرار داده شده‌اند، اما‌ ساختار روایت در این دو اثر، ساختار جدید و متفاوتی از سایر منظومه‌های عاشقانه است که چنین ساختاری در آثار همگون دیگر مشاهده نمی‌شود. با توجه به رویدادها و معناگذاری آنها در متن قابل دریافت است که این دو اثر صرفاً عاشقانه نیستند و نمی‌توان آنها را همچون منظومه‌های عاشقانۀ محض قلمداد کرد. سرنوشتی که برای شخصیت‌های اصلی رخ می‌دهد و آن حالات روحی و نگرش جدیدی که در آنها شکل می‌گیرد، به عنوان نشانه‌هایی در متن بر این مسئله دلالت دارد که روایت در ادامه، ماهیت عرفانی پیدا می‌کند. در این پژوهش که چگونگی روایت در دو اثر نامبرده بررسی و تحلیل می‌شود، هدف این است که سیر تکوینی گونۀ روایتِ تلفیقی عاشقانه‌-عارفانه، باتکیه بر نقش عامل گفتمانی- اندیشگانی در فرایند شکل‌گیری آن، تشریح شود. نتایج پژوهش بر این امر دلالت دارد که این گونه روایت محصول گفتمان گذر تکاملی از عشق زمینی- انسانی به عشق الهی است. تغییر گفتمانی که در این گونه روایت رخ می‌دهد، در مظاهر متعددی همچون تغییر در سوژگی، تغییر معشوق، رمزگذاری رویدادها و ایجاد سطوح معنایی-دلالتی مختلف نمایان می‌شود. این مولفه‌ها ازجمله شاخصه‌های ماهیتی این نوع روایت هستند که وجه تمایز آن با منظومه‌های عاشقانۀ صرف به شمار می‌رود.

a romantic-mystic reading of salāmān va absāl and mem and zin: a narratological analysis of persian and kurdish literature

although salāmān va absāl and mem and zin are classified as romantic poems, their narrative structure deviates from the conventions of romantic poetry. informed by the sequence and meaning of events, one can fairly argue that these two works are not conventionally romantic. the fate of the protagonists, as well as their transcended worldview, signify the mystical nature of the narrative. informed by the discursive-ideologic subject, this narratological study aims to investigate the development of romantic-mystic narratives. the results of this study show that the presence of romantic-mystic narratives necessitates transcendence from earthly love to divine love. the representations of such discursive change are change in subjectification, change of the beloved, event coding, and the formation of different semantic and signification levels. these characteristics are the points of departure from conventional romantic poems.