بازنمایی شخصیت اسکندر و دارا در دو نامه از اسکندرنامۀ نظامی با توجه به لایۀ توصیف در رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی

اسکندر در منابع گوناگون دورۀ اسلامی، به‌ویژه اسکندرنامه‌ها در قالب شخصیتی محبوب تصویر شده است. نظامی هم در اسکندرنامۀ خود تلاش دارد چهره‌ای از یک شاه آرمانی را در قامت شخصیت اسکندر معرفی کند. در این پژوهش دو نامه از دارا و اسکندر در شرف‌نامۀ نظامی براساس ابزار عبارت‌بندی افراطی، شمول معنایی، تضاد معنایی، واژگان نشان‌دار، استعاره‌ها، انواع جمله، فرآیند اسم‌سازی، وجه، وجهیت، ضمایر، شیوه‌های اقناعی، پیوند جملات، قراردادهای تعاملی و ساختارهای گسترده‌تر در متن از لایۀ توصیف تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف بررسی شد. با توجه به این ابزار، این دستاورد حاصل شد که نظامی تمایل دارد دارا را شخصیتی مغرور، خودبرتربین، انحصارطلب، بی‌خرد، کهنه‌گرا و خوشگذران و درمقابل او، اسکندر را شخصیتی خردمند، خداترس، جنگجو، جوان، سخنور و قدرتمند بازتاب ‌دهد. همچنین سخنان دارا همواره تند و صریح و سخنان اسکندر غیرمستقیم و در لفافه است.

the character representation of alexander and dara in nizami’s iskandarnāmeh: a critical discourse analysis approach

numerous islamic sources, especially various iskandarnāmehs, portray alexander as a popular figure. nizami too, in his iskandarnāmeh, strives to depict alexander as the epitome of an ideal ruler. this study investigates two letters from dara and alexander in nizami’s sharafnāmeh. to perform the analysis, this article utilises overwording, hyponymy, antonymy, marked vocabulary, metaphors, sentence types, nominalisation, sentence modes, modality, pronouns, persuasive strategies, sentence cohesion, interactional conventions, and broader text structures from the descriptive layer of fairclough’s critical discourse analysis. this study concludes that nizami tends to portray dara as a proud, arrogant, exclusive, foolish, traditional, and reveller character; on the other hand, he depicts alexander as a wise, god-fearing, warrior, young, eloquent, and powerful figure. furthermore, dara’s wording is always harsh and direct, while alexander’s words are indirect and veiled.