نظریۀ آستانگی و اشعار سهراب سپهری

سپهری در بسیاری از اشعار خود، از ورود و خروج‌هایی به عوالم شخصی با فضاهای خاص انتزاعی و تجریدی سخن می‌گوید؛ این اشعار روایت‌گر سفری باطنی، متضمن گذار (شکاف/گسست) از فضای اولیه (جامعۀ متعارف انسانی) و حضور در فضای ثانویۀ شهودی -به قصد استکمال روح و راحت جان- و سپس بازگشت به عالم اولیه است. این دسته اشعار سپهری، یادآور نظریه‌های فرهنگ‌شناسی مناسک و -به‌گونۀ ویژه- دیدگاه آستانگی است. مسئلۀ اصلی تحقیق حاضر، تحلیل تطبیقی نظایر این اشعار در هشت کتاب سپهری با نظرگاه آستانگی بوده است. این تحقیق به روش توصیفی و تحلیل محتوای قیاسی است و از انجام آن این نتایج به دست آمد: سه مرحلۀ مناسک گذار: پیشاآستانگی (تفکر انتقادی و گسستگی از فضای عادی اجتماعی)، درآستانگی (تمنای ارتقای موقعیت و درک فضایی بالاتر از نظم موجود-عادی اجتماعی) و پساآستانگی (بازگشت به وضعیت متعادل و بهنجار ابتدایی) طی فرایند تشکیل یافته از چهار گام عملیاتی: شکاف، بحران، عمل جبرانی و انسجام در گفتمان شعری سپهری قابلیت رهجویی و انطباق دارد. نیز اغلب ویژگی‌های درنظر گرفته شده برای آستانگی (نمادین بودن، فضامندی، ریخت‌مندی، میانگی، تجویزی، ایدئولوژیک، تعلیقی و هم‌پیوندی با اساطیر) در فضای آرمانی و استعلایی که سهراب آن را در شعر خود مفهوم‌سازی می‌کند، یافت می‌شود.

liminality in sohrab sepehri’s poetry

in many of his poems, sepehri speaks of entering and leaving personal worlds with specific abstract spaces; these poems narrate an inner journey, involving a transition (a gap/break) from the primary space (conventional human society) and presence in the secondary intuitive space - with the intention of perfecting the soul and comforting the soul - and then returning to the primary world. this group of sepehri’s poems is reminiscent of the theories of ritual anthropology and - in particular - the perspective of liminality. the main issue of the present research has been a comparative analysis of similar poems in eight of sepehri’s books from the perspective of liminality. this research is conducted using a descriptive and deductive content analysis method, and the following results are obtained: the three stages of rites of passage: pre-liminality (critical thinking and separation from the normal social space), liminality (desire to improve the position and understand a space higher than the existing-normal social order), and post-liminality (return to the initial balanced and normal state) can be traced and adapted in sepehri's poetic discourse through a process consisting of four operational steps: gap, crisis, compensatory action, and coherence. also, most of the characteristics considered for threshold (symbolic, formative, middle, prescriptive, ideological, suspenseful, and interconnected with mythology) are found in the ideal and transcendental space that sohrab conceptualizes in his poetry.