تحلیل سبک‌شناختی مجلس نقاشی شیخ صنعان و دختر ترسا در تالار مسقف تکیه هفت‌تنان شیراز

داستان شیخ صنعان و دختر ترسا از موضوعاتی است که بارها دستمایه‌ی خلق آثار تصویری قرارگرفته و هنرمندان متعددی بدان پرداخته‌اند. از میان این آثار، مجلس شیخ صنعان و دختر ترسا در تالار مسقف تکیه‌ هفت‌تنان شیراز، اهمیت خاصی دارد. این اثر به دستور کریم‌خان زند، با تکنیک نقاشی رنگ و روغن روی گچ اجراشده است. شخصیت‌های متعددی در این اثر حضور دارند؛ ازجمله دختر ترسا، شیخ صنعان، مریدان وی و سه شخصیت که در داستان حاضر نبوده و هویت مجهول دارند. با توجه به تاثیرگذاری نقاشی غربی بر نقاشی ایران از اواخر دوره صفوی، می‌توان نقاشی‌های این بنا را نیز متاثر از آثار غربی دانست که این اثرپذیری مشخصاً در نوع پوشش بعضی افراد دیده می‌شود. ضروری بود با توجه به مبهم بودن هویت برخی اشخاص در تصویر، در خصوص شناسایی آن‌ها بررسی صورت گیرد. از پرسش‌های اساسی مربوط به نقاشی مذکور، می‌توان اشاره کرد که نحوه برقراری ارتباط میان فرم و محتوا در این نگاره چگونه است؟ تصویر حاضر به کدام بخش از داستانِ منظوم مربوط می‌شود؟ پژوهش حاضر از حیث هدف، بنیادی بوده و از منظر ماهیت و روش، توصیفی- تحلیلی است. شیوه‌ گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی و روش تجزیه و تحلیل کیفی بوده است. جامعه آماری تحقیق متشکل از مجلس نقاشی «شیخ صنعان و دختر ترسا»، واقع در تکیه هفت‌تنان شیراز است که به‌صورت انتخابی بوده و حجم نمونه مساوی با کل جامعه آماری است. نتیجه کاوش‌ها نشان داد ارتباط میان فرم و محتوا، بیشتر از طریق به‌کارگیری خصوصیات نقاشی ایرانی، همچنین کاربرد هندسه در تصویر ایجادشده است؛ به‌علاوه، نقاشی حاضر، مربوط به ابیات چهل‌وهشت تا صدوشانزده از شعر شیخ صنعان در کتاب منطق‌الطیر، اثر عطار نیشابوری است که به نخستین لحظات عاشقی شیخ صنعان می‌پردازد. مشخص شد شخصیت کتاب به دست در نقاشی شخصیتی که کتاب در دست دارد، مرید صادق شیخ نیست و البته جنسیت شخصی که سمت چپ و بالای نگاره در کنار دختر ترسا ایستاده، مذکر است.

stylistic analysis of the painting of sheikh sanan and dokhtar tarsa in the haft tanan roofed hall of shiraz

the story of sheikh sanan and dokhtar tarsa is one of the topics that have been used many times to create visual works, and many artists have worked with it. among these works, the painting of sheikh sanan and dokhtar tarsa in the roofed hall of haft tanan garden in shiraz is important. this work was executed by order of karim khan zand, with the technique of oil painting on plaster. many characters are present in this work, including dokhtar tarsa, sheikh sanan, his disciples, and three characters who were not present in the story, and their identities are unknown. considering the influence of western painting on iranian painting since the end of the safavid period, the paintings of this building can also be considered influenced by western works, which can be clearly seen in the clothing style of some people. considering the ambiguity of the identity of some individuals in the picture, it was necessary to investigate their identification. among the basic questions related to the mentioned painting, it can be asked: how is the communication between form and content in this painting? which part of the story of the poem is related to the present image? the current research has taken a fundamental approach to examine the matter and has chosen the descriptive-analytical method to explore the information. the method of data collection in this research was library-based, and the qualitative analyses presented in the text were based on objective and direct observations of the authors. the sample of the research consists of the painting sheikh sanan and dokhtar tarsa, located in the haft tanan garden of shiraz, which is selective and represents the entire sample. the results of the research showed that the relationship between form and content was mostly created through the use of iranian painting characteristics, as well as the use of geometry in the image. additionally, the present painting is related to verses 48 to 116 of sheikh sanan's poem in the book manteq_o_teir, by attar of neishapour, which deals with the first moments of sheikh sanan's love. it was found that the character with the book in his hand in the painting is not the faithful disciple of the sheikh, and the gender of the person standing on the left and top of the painting next to dokhtar tarsa is male.