تحلیل روایات اریکه با رویکرد جریان شناسی

روایات اریکه گزارشی آینده‌نگرانه و پیش‌گویانه از دغدغه‌های نبی مکرم اسلام (ص) در خصوص نحوه تعامل آیندگان با احادیث است. بنابر آنچه در این روایات آمده پیامبر (ص)، امت خویش را از ظهور جریانی برحذر می‌دارد که در آینده روایات را فرو گذاشته و تنها قرآن را بایسته فرمانبرداری می‌داند. شهرت این روایات در نزد محدّثان اهل سنّت، جریان تاریخ‌نگاری کلاسیک را به سوی پذیرش این گزارش‌ها سوق داده به طوری که این روایات را گزارشی عینی از وقایع زمان پیامبر (ص) به حساب آورده‌اند. حال آن‌که در مطالعات جریان‌شناسانه، گزارشات متون کهن لزوماً عینیت تاریخی نداشته و چه بسا بازتولید بسیاری از انگیزش‌های رقابتی و هویتی دوره‌های متاخر باشد. پژوهش حاضر با تکیه بر این پیش‌فرض به تحلیل روایات اریکه پرداخته و به این نتیجه رسیده است که روایات اریکه بیش از آن‌که نشان دهنده یک سیر تاریخی اصیل و منعکس‌کننده برخورد پیامبر (ص) با اندیشه قرآن‌گرایی و حدیث‌ستیزی باشد، محصول تقابلی است که بعدها اهل حدیث در برخورد با دیگر جریان‌ها آن را مدیریت می‌کرد. تفکر قرآن‌گرایی که مانعی جدی در مسیر حدیث‌گرایی محسوب می‌شد؛ جریان حدیث‌گرا را بر آن داشت تا با نقل گسترده‌ روایات اریکه از زبان پیامبر (ص) که به مذمت حدیث‌ستیزان و قرآن‌گرایان می‌پردازد، پایگاه جریانی خویش را در میان مسلمانان محکم کند.

analysis of arike’s narrations with a trend analysis approach

arike’s narrations are a forward-looking and predictive report on the concerns of the holy prophet of islam (pbuh) regarding how future generations will interact with the hadiths. according to these narrations, the prophet (pbuh) warns his community about the emergence of a trend that will abandon the narrations and consider only the qur˓ān worthy of obedience. the fame of these narrations among sunni hadith scholars has driven classical historiography towards accepting these reports as an objective account of the events during the prophet’s (pbuh) time. however, in trend studies, the reports of ancient texts do not necessarily have historical objectivity and may well be a reproduction of many competitive and identity-driven motivations of later periods. this research, based on this premise, analyzes arike’s narrations and concludes that these narrations, rather than indicating an authentic historical trajectory and reflecting the prophet’s (pbuh) confrontation with qur˓ānism and anti-hadith sentiments, are a product of the confrontation that later hadith scholars managed in dealing with other trends. the qur˓ānist thought, which was a serious obstacle in the path of hadithism, led the hadith-oriented trend to strengthen its position among muslims by extensively narrating arike’s narrations from the prophet (pbuh), which condemn anti-hadith and qur˓ānist individuals.