واکاوی معیارهای شناخت حدیث موضوع و راههای مقابله با آن از منظر امام رضا (ع)

یکی از مهمترین آفات حدیث به عنوان دومین منبع فهم دین که گاه از سوی منافقان و گاه دوستان نابخرد شکل گرفت، پدیده وضع و جعل در تاریخ حدیث است که پیامبر (ص) نیز به آن هشدار داد و ائمه (ع) شیعه نیز در این زمینه کوشیدند و در مراجعات و گفتگوهای خود با پدیده جعل مبارزه نمودند و یاران خود را به تلاش در این راه فراخوانده‌اند. امام رضا (ع) نیز با تاسی از روش پدران خویش، به شیوه‌های مختلف به مبارزه با وضع و واضعان و برخورد فعال و نقادانه با حدیث پرداختند. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع مکتوب درصدد پاسخ‌گویی به این پرسش است که معیارهایی امام رضا (ع) جهت شناخت حدیث موضوع کدامند و شیوه‌های مقابله حضرت با پدیده جعل چگونه بوده است؟ نتایج حاکی از آن است که از نظر امام رضا (ع) مخالفت حدیث با قرآن، سنت قطعی پیامبر (ص) و منقولات ائمه دیگر، مخالفت حدیث با عقل، مسلمات دینی و واقعیات و خالی بودن کلام از حقیقت و نورانیت و نقل حدیث از منابع نامعتبر و راویان غیر موثق از مهمترین نشانه‌های وضع به شمار می‌رود. بر این اساس، برپایی حلقه‌ها و جلسات حدیثی و مناظره؛ مبارزه با قصاصان؛ رویارویی با تفکرات غلوآمیز؛ سنت عرضه حدیث؛ دقت در اخذ منبع حدیث و برپایی حلقه‌های مناظراتی، مقابله با تحریف احادیث، از مهمترین شیوه‌های مقابله امام رضا (ع) در پالایش روایات به‌شمار می‌رود.

analyzing the criteria for recognizing fake hadith and ways to deal with it from the point of view of imam reza (as)

one of the most important disasters of hadith as the second source of understanding of religion, which was sometimes formed by hypocrites and sometimes unwise friends, is the phenomenon of falsification in the history of hadith, which the prophet (pbuh) also warned against and the shia imams (pbuh) also in this regard. they tried their best and fought against the phenomenon of forgery in their references and discussions and called their friends to try in this way. imam reza (a.s.) also, inspired by the method of his fathers, fought against the status quo and the slanderers in different ways. this research tries to answer this question by descriptive-analytical method and using written sources, what are the criteria of imam reza (a.s.) to know the hadith of the subject and how did he deal with the phenomenon of forgery? the results indicate that, according to imam reza (a.s.), the opposition of hadith to the qur’an, the definite tradition of the prophet (pbuh) and other imams, the opposition of hadith to reason, religious truths and facts, and the absence of truth and clarity in words are among the most important signs. it is considered as a situation. for this reason, it is recommended to know the hadith of the infallible (pbuh); fight with the avengers; facing exaggerated thoughts; the tradition of presenting hadith; accuracy in obtaining the sources of hadith and setting up debate circles is considered one of the most important fighting methods of imam reza (a.s.) in refining hadiths.