نقش تقیه در پیدایش اختلاف حدیث با لحاظ شرایط تاریخی (بازخوانی آراء آیت الله سیستانی)

تقیه از جمله آموزه‌هایی است که همواره در طول تاریخ به عنوان راه حلی برای چالش اختلاف حدیث مورد استفاده قرار گرفته است. در این بین میزان گستردگی آن در میان روایات همواره از سوی علما مورد مناقشه بوده است، به طوری که برخی اندیشمندان، نقش پررنگ‌تری برای آن قائل شده‌اند. این تفاوت دیدگاه سبب شکل‌گیری این پرسش می‌شود که تعارض و اختلاف احادیث تا چه میزان از آموزه‌ی تقیه اثر پذیرفته و چه حجمی از اختلافات ناشی از آن، در کتب روایی شیعه نمود پیدا کرده ‌است؟ آیت‌الله سیستانی با نگاهی نو و مبتنی بر لحاظ بستر تاریخی تقیه به این پرسش پاسخ داده و قائل به عدم تاثیر تقیه در موضوع اختلاف حدیث و سهم اندک آن در میان مکتوبات کنونی شیعه شده ‌است. پژوهش پیشِ‌رو در گام نخست دیدگاه‌های ایشان در حوزه‌ی شرایط تاریخی تقیه را دسته‌بندی کرده و مبتنی بر آن، کوشیده ‌است به سوال تحقیق بر اساس سه دلیل: «فعلیت تقیه در شرایط اضطراری»، «امکان شناسایی تقیه و پالایش آن در هنگام تصنیف کتب» و «عدم تقیه در موضوعات حساسیت آفرین» پاسخ دهد. در پایان نیز بخشی از این ادله مورد نقد و بررسی قرار گرفته ‌است. نتیجه‌ی این تحقیق نشان می‌دهد که به طور کلی نمی‌توان پذیرفت که شاگردان اهل‌بیت‌ (ع) امکان شناسایی همه‌ی مصادیق تقیه را داشته‌اند و از این‌رو باید اذعان کرد که امکان پالایش این موارد پیش از نگارش در کتب حدیثی برای آنان امکان‌پذیر نبوده است.

the influence of taqiyyah on the development of conflicting hadiths in light of historical circumstances (as per ayatollah sistani’s viewpoints)

throughout history, the doctrine of taqiyyah has been utilized as a means to address conflicts within hadith literature. scholars have long debated the prevalence of taqiyyah within traditions, with some attributing it a more significant role than others. this discrepancy in perspectives raises the question of the extent to which hadith conflicts have been influenced by taqiyyah, and how these differences manifest in shia narrative texts. ayatollah sistani, adopting a novel approach, posits that taqiyyah has had minimal impact on hadith conflicts, suggesting that only a small portion of shia writings can be attributed to taqiyyah. this research categorizes various viewpoints on the historical context of taqiyyah and seeks to address the research question by examining the occurrences of taqiyyah in emergency situations, the feasibility of identifying and refining taqiyyah in written texts, and the avoidance of taqiyyah in sensitive matters. critiques are offered on these points, ultimately concluding that it was implausible for the companions of the imams to accurately identify and refine instances of taqiyyah before incorporating them into hadith literature.