بازیابی میراث رجالی و روایی جبریل بن احمد فاریابی با تاکید بر رجال کشی

تاریخ رجال شیعه پیش از اصول اولیه رجالی از جهات مختلف روشن نیست و هر آنچه هست مروری گذرا و بنیاد نهاده بر حدس، بر درون‌مایه آن‌هاست. در راستای بازسازی منابع رجالی و نگارش تاریخ رجال شیعه، بازیابی آثار جبریل‌بن‌احمد فاریابی- به عنوان یکی از اساتیدِ خراسانی پر بسامد کشی و صاحب کتاب رجالی- مهم به نظر می‌رسد. این پژوهش با روشی توصیفی- تحلیلی و بهره‌گیری از شیوه‌هایی چون تحلیل اسناد و یافتن حلقه مشترک و تبیین روابط معنایی میان روایات سعی دارد تا شخصیت روایی و رجالی جبریل و آثار وی را بازیابی کند تا از این منظر الگو و مبنای وی در نقل روایات به عنوان یک رجالی نص‌گرای متقدم را کشف کند. بدین روی با ارزیابی روایات او از هریک از مشایخ؛ استناد وی به کتاب «الرجال» محمدبن‌عیسی به شکل سماع و «المذمومین و الممدوحین» محمدبن‌عبدالله‌بن‌مهران مشخص شد. این پژوهه ضمن تحلیل گرایش فاریابی به اندیشه‌های کلامی محمدبن‌عیسی و مخالفت وی با دیدگاه کلامی و حدیثی زراره، بهره‌گیری از منابع غالی و عدم انتساب کتاب مفاخر الکوفه و البصرة به وی را نشان می‌دهد. نوشتار حاضر ضمن تبیینِ رویکرد وی به عنوان یک رجالی نص‌گرای مبنامند؛نشانگر آن است که کشی با توجه به شیوه تحدیث و اندیشه‌های جبریل؛غالباً از منقولات وی در شرح روایات دیگر بهره‌ برده و کمتر به نقد آن‌ها پرداخته است.

relocation of the herritage of traditionalists and narrations of jibril bn. ahmad fariabi with emphasis on kashshi’s rijal

the history of shi’i traditionalist sources precedent to the early traditionalist ‘asl’ books is not clear in some aspects except for some brief reviews, based upon supposition, of their contents. in order to reconstruct the traditionalist sources and historiography of shi’i traditionalists, it seems necessary to relocate the works of jibril bn. ahmad fariabi as one of the frequently-narrated scholars of khorasan by kashshi, the author of one of the early traditionalist asls. this research, with descriptive-analytical approach, and using methods such as analysing the documents, locating the common segments, and elaborating semantic relationships of the narrations tries to relocate jibril as a traditionalist and narrator as well as his works, and discover his pattern and basis in narrating traditions as an early textualist traditionalist. thus, by evaluating his narrations from each chief scholar, it was proved that he had used al-rijal of mohammd bn. isa in form of hearing, and almazmumeen and almamduheen of mohammad bn. abdullah bn. mehran was indicated. also, his tendency to polemical thoughts of mohmd bn. isa and disagreement with polemical and narrative views of zurara, using the ‘ghali’ (exaggerators) sources, and denying him as the author of mafakhir a-kufa wa al-basra was clarified. his approch as a positive textualist traditionalist was also specified. having into consideration jibril’s thought and manner of narrating, kashshi has benefitted from his narrations to explain other narrations and has criticised them in fewer occasions.