بررسی نکات تربیتی داستان موسی و خضر در تفاسیر شیعی قرن 15 با روش تحلیل مضمون

داستان‌های قرآنی بخش عمده‌ای از قرآن را به خود اختصاص داده‌اند. این داستان‌ها فقط جنبه روایت‌گری و تاریخی ندارند بلکه شامل طیفی وسیع از آموزه‌های اخلاقی، عرفانی، اجتماعی، علمی و.... هستند. در این میان داستان موسی و خضر به دلیل برخی ویژگی‌ها دارای اهمیت خاصی می‌باشد و مورد‌توجه مفسران قرار‌گرفته است. در این پژوهش که به‌صورت تحلیلی بین تفاسیر شیعی قرن ١5 صورت گرفته با استفاده از روش تحلیل مضمون و با‌تکیه ‌بر متن بیست‌وسه تفسیر در‌خصوص داستان موسی و خضر، شبکه مضامین تعلیم و تربیت شناسایی شده و ساختار نظام‌مند آن‌ ترسیم شد. بعد از ترسیم شبکه مضامین تعلیم و تربیت، وزن مضامین پایه ذیل هر‌کدام از مضامین سازمان‌دهنده و فراگیر نیز مشخص شد. مضامین سازمان‌دهنده تعلیم و تربیت در این پژوهش به ترتیب وزن عبارتند از: نحوه مواجهه با شاگرد، اهمیت تعلیم و تربیت، آداب علم‌آموزی، نحوه آموزش، صبر در راه علم‌آموزی و اهمیت استاد؛ مضمون نحوه مواجهه با شاگرد بیشترین وزن را به خود اختصاص داده است که نشان می‌دهد مفسران شیعه قرن 15 به تعامل استاد و شاگرد اهمیت زیادی می‌داده‌اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که مفاهیمی مانند عدم شبهه‌افکنی در ذهن شاگردان، دستور خدا جهت علم‌آموزی، صبر در راه کسب علم، تواضع نزد استاد، احترام به استاد و استفاده از روش‌های مناسب آموزشی در تفاسیر مورد تاکید قرار‌گرفته است.

study the educational points of the story of musa andkhizr in the 15th century shia interpretations with themethod of theme analysis

quranic stories occupy a major part of the quran. these stories include a wide range of moral, mystical, social, scientific teachings, etc. among them, the story of moses and khidr is of particular importance due to some features and has been the focus of commentators. in this study, which was conducted analytically among 15th century shiite interpretations, using the method of content analysis and relying on the text of twenty-three interpretations regarding the story of moses and khidr, the network of educational themes was identified and its systematic structure was drawn. after drawing the network of educational themes, the weight of the basic themes under each of the organizing and comprehensive themes was also determined. the organizing themes of education and training in this study, in order of weight, are: how to deal with the student, the importance of education and training, the manners of learning knowledge, the method of teaching, patience in the path of learning knowledge, and the importance of the teacher; the theme of how to deal with the student has the most weight, which shows that the shiite commentators of the 15th century attached great importance to the interaction between the teacher and the student. the findings of this study show that concepts such as not raising doubts in the minds of the students, god’s command to learn knowledge, patience in acquiring knowledge, humility towards the teacher, respect for the teacher, and the use of appropriate educational methods are emphasized in the interpretations.