بررسی تاثیر دانش مالی بر تمایل به سرمایه‌گذاری پرخطرسهامداران انفرادی بازار سرمایه: نقش میانجی عناصر اصلی تئوری رفتار برنامه‎‌ریزی شده و نقش تعدیلگر ریسک‌پذیری

باتوجه به اینکه در بازارهای مالی نوظهوری مانند ایران، تصمیم‌های سرمایه‌ گذاری عمدتاً تحت تاثیر عوامل شناختی، اجتماعی و روان‌شناختی قرار می‌گیرند، ضروری است که با شناسایی و تحلیل عواملی که می‌توانند کیفیت تصمیم‌گیری و فرآیند مشاوره مالی را ارتقا دهند، زمینه برای بهبود این تصمیم‌ها فراهم شود. براین اساس هدف از پژوهش حاضر، بررسی تاثیر دانش مالی، عناصر اصلی تئوری رفتار برنامه­ریزی شده (نگرش نسبت به رفتار مالی، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتار درک شده) بر تمایل به سرمایه‌گذاری پرخطر سهامداران انفرادی بورس اوراق بهادار تهران در سال 1403 با تاکید بر نقش تعدیل‌گر ریسک‌پذیری است. نمونه پژوهش شامل 384 سهامدار انفرادی بود که به روش نمونه‌گیری غیراحتمالی در دسترس انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها و آزمون فرضیه‌ها، از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار smartpls استفاده شده است. یافته‌های حاکی از آن است که دانش مالی، به‌صورت معنادار و با اثر مستقیم مثبت، نگرش، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتار ادراک‌ شده سهامداران انفرادی بازار سرمایه را تقویت می‌کند. همچنین، دانش مالی به‌طور غیرمستقیم و از مسیر تقویت همین سازه‌های شناختی و رفتاری، تمایل سهامداران به سرمایه‌گذاری پرخطر را نیز افزایش می‌دهد. افزون براین، ریسک‌ پذیری به‌عنوان یک متغیر تعدیل‌کننده، شدت اثر هنجارهای ذهنی بر تمایل به سرمایه‌ گذاری پرخطر را افزایش می‌دهد، اما نمی‌تواند رابطه بین نگرش نسبت به رفتار مالی و کنترل رفتار ادراک‌شده با تمایل به سرمایه‌گذاری پرخطر را تعدیل کند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ارتقای دانش مالی، تقویت نگرش مالی مثبت، افزایش کنترل رفتار ادراک‌شده و توجه به ریسک‌پذیری می‌تواند سرمایه‌گذاران را برای تصمیم‌گیری‌های پرخطر آگاهانه آماده کند. این یافته‌ ها برای مشاوران مالی، برنامه‌ریزان آموزشی و سیاست‌ گذاران بازار سرمایه کاربردی است.

the impact of financial knowledge on individual investors' willingness to undertake high-risk investments: mediating role of key elements of the theory of planned behavior and moderating role of risk tolerance

in emerging financial markets such as iran, investment decisions are largely influenced by cognitive, social, and psychological factors. therefore, it is essential to identify and analyze the elements that can enhance the quality of decision-making and the financial advisory process, creating a basis for better investment decisions. accordingly, the present study aims to examine the effects of financial knowledge and the core components of the theory of planned behavior (namely, financial attitude, subjective norms, and perceived behavioral control) on individual shareholders' intention to engage in high-risk investments on the tehran stock exchange in 2024, with a focus on the moderating role of risk tolerance.the study sample consisted of 384 individual shareholders, selected through convenience sampling. data were analyzed, and hypotheses were tested using structural equation modeling in smartpls. the findings indicate that financial knowledge significantly and directly strengthens individual shareholders' financial attitudes, subjective norms, and perceived behavioral control. in addition, financial knowledge indirectly increases investors' willingness to undertake high-risk investments by reinforcing these cognitive and behavioral constructs.furthermore, risk tolerance acts as a moderating variable, intensifying the effect of subjective norms on the intention to invest in high-risk assets; however, it does not moderate the relationships between financial attitude or perceived behavioral control and high-risk investment intention. overall, the results suggest that enhancing financial knowledge, fostering positive financial attitudes, increasing perceived behavioral control, and taking into account differences in risk tolerance can better prepare investors for informed decision-making in high-risk contexts. these insights have practical implications for financial advisors, educational planners, and policymakers in the capital market.