تعارض شناختی و تردید حرفه‌ای حسابرس

تردید حرفه‌ای به عنوان یک نیاز اساسی برای کیفیت حسابرسی، بر پیوند و ارتباط حیاتی بین قضاوت‌های مبتنی بر تردید حرفه‌ای و اقدامات مبتنی بر تردید حرفه‌ای استوار است. پژوهش حاضر به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه فشارها (انگیزه‌ها) در محیط حسابرسی می‌تواند کیفیت حسابرسی را به دلیل انفصال بین قضاوت مبتنی بر تردید حرفه‌ای (ارزیابی ریسک) و اقدام مبتنی بر تردید حرفه‌ای (آزمون‌های حسابرسی) کاهش دهد. در همین راستا، یک مطالعه آزمایشی به منظور بررسی تاثیر تعارض شناختی بر تردید حرفه‌ای حسابرسان و ارزیابی بعدی آن‌ها از تردید حرفه‌ای انجام شده است. نمونه آماری پژوهش 91 نفر متشکل ازحسابرسان، حسابرسان ارشد، سرپرستان، سرپرستان ارشد، مدیران و شرکای شاغل در موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار تهران در سال 1403 است که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شده است. به منظور آزمون فرضیه‌های پژوهش از آزمونt  مستقل استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که حسابرسان هنگامی که در راستای قضاوت مبتنی بر تردید حرفه‌ای بالا، موفق به انجام اقدامات مبتنی بر تردید حرفه‌ای بالا نمی‌شوند و تعارض شناختی را تجربه می‎نمایند، نگرش خود را در مورد اقدامات مبتنی بر تردید حرفه‌ای با رتبه پایین به سمت بالا (رتبه بالاتر) تغییر می‌دهند. همچنین، حسابرسانی که با تعارض شناختی مواجه می‌شوند، در ارزیابی خود از ریسک (قضاوت مبتنی بر تردید حرفه‌ای)، به سمت پایین تجدید نظر می‌نمایند. این امر، منجر به تردید حرفه‌ای کلی کمتر و در نتیجه کیفیت حسابرسی پایین‌تر می‌گردد. بر اساس این یافته‌ها، بهبود کیفیت حسابرسی می‌تواند با تقویت پیوند حیاتی بین قضاوت مبتنی بر تردید حرفه‌ای (ارزیابی ریسک) و اقدامات مبتنی بر تردید حرفه‌ای (آزمون‌های حسابرسی) صورت گیرد. این یافته‌ها می‌تواند در راستای بهبود کیفیت حسابرسی برای موسسات حسابرسان، جامعه حسابداران رسمی و سیاست گذاران مفید واقع شود.

cognitive dissonance and auditor professional skepticism

professional skepticism, as a fundamental requirement for audit quality, is based on the vital link between judgment based on professional skepticism and actions based on professional skepticism. the present study investigates how pressures (incentives) in audit environment can reduce audit quality due to the disconnection between judgment based on professional skepticism (risk assessment) and action based on professional skepticism (audit tests). in this regard, experimental research was conducted to investigate the effect of cognitive dissonance on auditor professional skepticism and their subsequent assessment of professional skepticism. the statistical sample of the research is 91 people consisting of auditors, senior auditors, supervisors, senior supervisors, managers and partners working in the trusted auditing institutions of the tehran stock exchange and securities organization in 2024 which were selected by available sampling method. in order to test research hypotheses, independent t-test was used. the results indicate that when auditors fail to perform high professional skepticism-based actions in line with high professional skepticism judgments and experience cognitive conflict, they change their attitude towards low-ranking professional skepticism-based actions to higher (higher rank). also, auditors who experience cognitive conflict revise their assessment of risk (professional skepticism-based judgment) downwards. this leads to less overall professional skepticism and, as a result, lower audit quality. based these findings, improving audit quality can be done by strengthening the critical link between judgment based on professional skepticism (risk assessment) and actions based on professional skepticism (audit tests). these findings can be useful for audit institutions, official auditors community and policy makers in order to improve audit quality.