اثر آرایش کاشت و سامانه آبیاری بر عملکرد و بهره‌وری آب گندم در روش کاشت روی پشته‌های بلند و عریض دائمی

هدف این پژوهش ارزیابی تاثیر دو روش آبیاری (قطره‌ای نواری و نشتی) و سه آرایش کاشت گندم روی پشته‌های بلند و عریض دائمی (دو، سه و چهار خط روی پشته) بر عملکرد گندم و بهره‌وری آب است. آزمایش‌ها به ‌صورت کرت‌های یک‌بار خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با شش تیمار و سه تکرار طی دو سال زراعی اجرا گردید. گندم روی پشته‌های عریض با عرض 60 و ارتفاع 20-15 سانتی‌متر کشت شد. برای مقایسۀ تیمارها، صفاتی مانند عملکرد محصول، درصد سبز شدن بذر، شاخص سرعت سبز شدن بذر، میزان پنجه‌زنی گندم، تراکم علف‌های هرز، بهره‌وری آب آبیاری در پلات‌های آزمایشی اندازه‌گیری شدند. مقایسۀ میانگین‌ها نشان داد که آبیاری قطره‌ای نواری، در مقایسه با روش نشتی، موجب افزایش عملکرد گندم به میزان 20.6 درصد (7811 در مقابل 6474 کیلوگرم در هکتار) و بهبود 24.3 درصد در بهره‌وری آب (1.28 در مقابل 1.03کیلوگرم بر مترمکعب آب) شد. تراکم علف‌های هرز در روش نشتی 47.3 درصد بیشتر بود. در بین آرایش‌های کاشت مورد مطالعه، آرایش سه خط روی پشته با عملکرد 7668 کیلوگرم در هکتار و بهره‌وری آب 1.24 کیلوگرم بر مترمکعب آب بهترین تیمار شناسایی شد. ترکیب بهینۀ آبیاری قطره‌ای نواری با آرایش سه خط روی پشته‌های بلند و عریض، بالاترین عملکرد (8311 کیلوگرم در هکتار) و بهره‌وری آب (1.36 کیلوگرم بر مترمکعب آب) را به همراه داشت. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از آبیاری قطره‌ای نواری همراه با آرایش کاشت سه خط روی پشته‌های بلند و عریض، ضمن افزایش عملکرد و بهره‌وری آب، موجب بهبود شاخص‌های رشد و کنترل علف‌های هرز می‌شود. این روش می‌تواند به‌عنوان راهکاری موثر برای کشت گندم در شرایط محدودیت منابع آبی توصیه شود.

the effect of crop planting arrangement and irrigation system on wheat yield and water productivity in permanent wide raised bed planting method

this study investigated the effects of two irrigation methods (drip tape and furrow irrigation) and three wheat planting patterns (2, 3, and 4 rows on raised beds) on wheat yield and agronomic indicators. the experiment was conducted as a split-plot design within randomized complete blocks with six treatments and three replications over two growing seasons. wheat was cultivated on wide raised beds measuring 60 cm in width, 15-20 cm in height, with 75 cm center-to-center spacing (60 cm bed width and 15 cm furrow width). measured parameters included grain yield, germination percentage, emergence rate, tillering capacity, weed density, and water productivity. mean comparisons revealed that drip tape irrigation increased yield by 20.6% (7,811 vs. 6,474 kg/ha) and improved water productivity by 24.3% (1.28 vs. 1.03 kg/m³) compared to furrow irrigation, while showing 47.3% lower weed density. among planting patterns, the 3-row arrangement demonstrated optimal performance with 7,668 kg/ha yield and 1.24 kg/m³ water productivity. the superior treatment combination - drip irrigation with 3-row planting on wide raised beds - achieved maximum yield (8,311 kg/ha) and water productivity (1.36 kg/m³). these findings demonstrate that drip tape irrigation combined with 3-row planting on wide raised beds simultaneously enhances yield, water use efficiency, growth parameters, and weed control. this integrated approach is recommended as an effective strategy for wheat cultivation in water-limited environments, offering both agronomic and resource conservation benefits. the results highlight the importance of optimized irrigation and planting configurations for sustainable wheat production systems.