تاثیر سامانه‌های خاک‌ورزی و قطع آبیاری در مراحل مختلف رشد گندم نان بر عملکرد دانه و ویژگی‌های خاک در استان فارس

خاک ورزی حفاظتی با حفظ منابع آب و خاک، برای رسیدن به کشاورزی پایدار دارای اهمیت است. این پژوهش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی و به صورت کرت های خرد شده در سه تکرار در کرت های ثابت در سال های زراعی 1399-1396 اجرا شد. فاکتور اصلی سه روش خاک ورزی مرسوم، کم خاک ورزی و بی خاک ورزی و فاکتور فرعی چهار تیمار قطع آبیاری در مراحل گرده افشانی، شیری شدن دانه‌ گندم و خمیری شدن دانه‌ گندم سیروان و آبیاری کامل به عنوان شاهد بود. در سراسر فصل رشد و پس از برداشت، صفت های روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، شاخص برداشت، وزن هزاردانه، عملکرد دانه و ویژگی های خاک  شامل جرم مخصوص ظاهری، سرعت نفوذ آب، میزان کربن آلی و نیترات خاک اندازه‌گیری‌ شد. نتایج  بررسی نشان داد که بین سامانه های خاک ورزی از نظر وزن مخصوص ظاهری و سرعت نفوذ آب به خاک اختلاف معنی داری وجود دارد. در سامانه‌ کم‌خاک‌ورزی کم ترین جرم مخصوص ظاهری خاک در هر دو عمق 10-0 و 20-10 سانتی متر، و بیش ترین سرعت نفوذ آب به خاک برابر با 1.15 میلی متر بر دقیقه دیده شد. عملکرد دانه‌ گندم در سامانه های کم خاک ورزی و بی خاک ورزی نسبت به خاک ورزی مرسوم به ترتیب 14 و 20.4 درصد کم تر بود، ولی شخم های عمیق و حفظ نشدن بقایای گیاهی در سطح خاک در سامانه خاک‌ورزی مرسوم به کاهش میزان کربن آلی خاک 6.2 و 13 درصد، در مقایسه با سامانه های کم خاک ورزی و بی خاک ورزی انجامید. با توجه به این که تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک و عملکرد دانه‌ گندم در تیمار آبیاری کامل با تیمار اعمال قطع آبیاری در مرحله خمیری شدن دانه اختلاف معنی‌دار نداشت،  نتیجه گیری شد که می توان در شرایط محدودیت آب، بدون کاهش معنی دار در دورۀ رشد و عملکرد، آبیاری را در مرحله‌ انتهای پرشدن دانه قطع کرد.

tillage systems effect and irrigation cutting at different bread wheat growth stages on grain yield and soil properties in fars province

implementing conservation tillage is important system to achieve sustainable agriculture by conserving water and soil resources. experimental treatments were three-tillage practices—conventional tillage (ct), minimum tillage (mt), and no tillage (nt)—and irrigation cutting at pollination, milky and seed dough developmental stages along with full irrigation were randomized in the main and subplots, respectively in a randomized complete block design arranged as split-plot with three replications. wheat, sirvan cultivar was sown in permanent plots during 2017–2020. several agronomic traits including day to physical maturity, harvest index, thousand grain weight, and grain yield were measured during growing season and after harvest. the physical and chemical soil properties including soil bulk density, water infiltration, organic carbon, and nitrate content were also measured. results showed that soil bulk density and water infiltiration were affected by tillage systems. mt system had lower soil bulk density at both soil layer (0-10 and 10-20 cm), and higher water infiltration (1.15 mm/min). wheat grain yield under mt and nt systems was 14 and 20.4 % lower than ct system. deep plowing and removing crop residue in ct system led to decrease soil organic matter by 6.2 and 13 % as compared to mt and nt, respectively. according to days to physiological maturity, and wheat grain yield was not significantly different between irrigation cutting of dough stage and full irrigation treatments, irrigation can be stopped at the end of grain filling without significant reduction in wheat growth duration, and grain yield under water limitation.