بررسی تمایل کشاورزان نسبت به اجرای الگوی کشت پیشنهادی وزارت جهاد کشاورزی در راستای بهبود وضعیت اشتغال

مقدمه و هدف: توسعه روستایی، توسعه کشاورزی پایدار و تامین امنیت غذایی پایدار جامعه مستلزم حفاظت از منابع پایه هستند. الگوی کشت محصولات کشاورزی نقش بسیار مهمی در حفظ کیفیت این منابع دارد. در طول چند دهه اخیر، علاوه بر تغییرات اقلیمی، الگوی کشت نادرست باعث تخریب منابع آب و خاک و ریسک درآمدی بالاتر کشاورزان در سطح کشور شده است. مطابق تاکید اسناد بالادستی، وزارت جهاد کشاورزی با تدوین و ابلاغ الگوی کشت متناسب مناطق مختلف کشور مبتنی بر آمایش سرزمینی در تلاش است تا با تغییر الگوی کشت زراعی و باغی، دستیابی به خودکفایی و امنیت غذایی و درآمد کشاورزی پایدار از طریق مدیریت صحیح و بهینه منابع پایه تسهیل گردد. در این راستا، در پژوهش حاضر ضمن تبیین میزان تمایل کشاورزان به اجرای الگوی کشت پیشنهادی استان، عوامل موثر بر آن نیز از طریق تحلیل علّی شناسایی شده است. مواد و روش‎ ها: این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از نظر نوع تحقیق، کمّی است و با استفاده از فن پیمایش و ابزار پرسشنامه انجام شد. جامعه آماری مورد مطالعه کشاورزان شهرستان ساری در استان مازندران به تعداد 44173 نفر بودند. تعداد نمونه با استفاده از جدول تعیین حجم نمونه کرجسی و مورگان، 338 نفر محاسبه، و برای نمونه‌گیری از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی شده استفاده شد. روایی صوری پرسشنامه توسط اساتید دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری و کارشناسان جهاد کشاورزی استان و پایایی آن توسط یک مطالعه راهنما و آزمون آلفای کرونباخ مورد تایید قرار گرفتند.یافته‌ها: نتایج تحقیق نشان دادند که کشاورزان متمایل به اجرای الگوی کشت پیشنهادی استان در سطح مزارع و باغات خود بودند. کشاورزان به کشت ارقام متحمل به خشکی، پرمحصول و زودرس محصولات مختلف (مثل برنج و گندم)، استفاده از شیوه ‎های آبیاری تحت فشار (بارانی، قطره‎ ای، نواری)، به‎ کارگیری ارقام و بذرهایی با مصرف کم آب، و کشت دانه ‎های روغنی (مثل کلزا، سویا، آفتاب‎گردان و گلرنگ) تمایل بیشتری داشتند. کمترین میزان تمایل کشاورزان نیز به کشت برنج به ‎صورت خشکه‎ کاری، کشت نباتات علوفه‌ای کم آب‎ بر (مثل تریتیکاله و سورگوم)، و کشت حبوبات در مناطق دیم بود. کشاورزان نگرش مساعدی به الگوی کشت پیشنهادی داشته، ضمن تاکید بر متناسب بودن آن با شرایط آب و هوایی و دانش بومی خود، اعتقاد داشتند که این الگوی کشت می ‎تواند به حفاظت از منابع آب و خاک کمک کند و تولید و درآمد پایدار آن ‎ها را تضمین نماید. نتایح تحلیل علّی حاکی از آن بودند که حمایت‌های محیطی، نگرش، دانش فنی، میزان ارتباط با کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی، و هنجارهای اجتماعی مساعد، در مجموع توانستند 38 درصد از تغییرات در تمایل کشاورزان به اجرای الگوی کشت پیشنهادی استان را پیش‎بینی نمایند. هنجارهای اجتماعی، خودکارآمدی و حمایت محیطی نیز بر نگرش کشاورزان به الگوی کشت پیشنهادی موثر بودند. همچنین، خودکارآمدی از یک سو متاثر از دانش فنی کشاورزان بود و از سوی دیگر بر روی نگرش کشاورزان به تغییر الگوی کشت موثر بود. به این معنا که ارتقای دانش فنی با کمک به افزایش احساس توانمندی در اجرای الگوی کشت پیشنهادی منجر به نگرش مساعد نسبت به آن شده است.نتیجه‌گیری: برنامه تغییر الگوی کشت زمانی می‌تواند موفق باشد که متناسب با شرایط مزرعه‌ای و خواست کشاورزان باشد. ارزیابی دوره‌ای این برنامه از دیدگاه مخاطبان اصلی آن، یعنی کشاورزان و روستائیان می‌تواند بازخوردهای مناسبی جهت اصلاح و بهبود برنامه در سال‌های آتی ارائه دهد. از آنجائی‎ که تغییر الگوی کشت صرفاً فنی نیست و دارای ابعاد و زمینه‌های اجتماعی-اقتصادی متعددی است، زمان‎بر است و نیاز به پشتیبانی و حمایت‌های محیطی دارد. بر مبنای نتایج تحقیق، پشتیبانی اعتباری، مالی و ساختاری از قشر کشاورزان، بهره‌گیری از ظرفیت کشاورزان پیشرو و افراد مرجع روستایی برای تشویق سایرین، ارتقای دانش فنی آنها از طریق برنامه‌های آموزشی-ترویجی، و گسترش ارتباطات کشاورزان با کارشناسان کشاورزی در سطح مزرعه می‌تواند کشاورزان را ترغیب به اجرای الگوی کشت پیشنهادی استان در سطح مزارع نماید. در واقع، حمایت‎ های دولتی از طریق اعطای وام‎ های بانکی کم‎ بهره بلندمدت ضمن جبران کاهش درآمد مقطعی عدم کشت محصولات آب‎ دوست، به کشاورزان کمک می‎کنند تا اقدامات حفاظتی آب و خاک بیشتری مثل آبیاری تحت فشار را در سطح مزرعه خویش اجرا کنند. همراه ‎سازی نخبگان و رهبران روستایی با برنامه تغییر الگوی کشت در نشر و مقبولیت اجتماعی آن تاثیرگذار خواهد بود. اجرای آزمایشی برنامه الگوی کشت جدید در سطح مزارع کشاورزان پیشرو، انتخاب و ترویج مزارع نوآور و بهره ‎ور در این زمینه، و معرفی سایت‎ های الگویی و نمونه با حضور محققان و مروجان، به گسترش الگوی کشت در سطح منطقه کمک خواهند کرد. بنا بر این، اجرای برنامه ‎های انتقال یافته تحقیقاتی و روز مزرعه با محوریت تغییر الگوی کشت و معرفی کشت‎ های جایگزین نیز باید در دستور کار قرار گیرد.

investigating the willingness of farmers to implement the cultivation pattern proposed by the ministry of agriculture-jahad to improve the employment situation

extended abstractbackground: sustainable agricultural development and sustainable food security require the protection of basic resources, including soil, water, etc. the cultivation pattern of agricultural products plays an important role in protecting the quality of these resources. in addition to climate change, the inappropriate cultivation pattern has caused the destruction of water and soil resources in iran and has subsequently led to a high risk to farmers’ agricultural income in recent decades. according to the emphasis of the national policy statement, the ministry of agricultural jihad is trying to facilitate the achievement of self-sufficiency and sustainable food security through optimal management of basic resources by developing and extending the pattern of cultivation appropriate to different regions of the country based on land use planning. the current study aimed to investigate the willingness of farmers in sari county to implement the proposed cultivation pattern of mazandaran province. in this regard, while explaining the willingness of farmers to implement the proposed cultivation model of the province, the affecting factors were also identified through a causal analysis.methods: this practical study with a quantitative research type was conducted using the survey technique and a questionnaire tool. the statistical population of the study was 44173 farmers of sari county in mazandaran province. the number of samples (338 people) was calculated using the krejcie and morgan sample size table, and the stratified random sampling method was used for sampling. the face validity of the questionnaire was emphasized by the professors at sari university of agricultural sciences and natural resources, and its reliability was confirmed by a pilot study and cronbach’s alpha test. results: the farmers were inclined to implement the proposed cultivation pattern on their farms. farmers had more tendency to cultivate drought-tolerant, high-yielding, and early varieties of various crops (such as rice and wheat), use pressurized irrigation methods (rainy, drip, and strip), use modified seeds with low water consumption, and cultivate oil seeds (such as rapeseed, soy, sunflower, and safflower). the least amount of the farmers’ desire was to cultivate rice using the dry farming method, low-water fodder plants (such as triticale and sorghum), and legumes in dry lands. farmers had a favorable attitude toward the proposed cultivation pattern, and while it was emphasized to be appropriate to the climatic conditions and their indigenous knowledge, they believed that this cultivation pattern could protect water and soil resources and ensure their sustainable production and income. the results of the causal analysis indicated that environmental support, attitude, technical knowledge, the amount of communication with the agricultural experts, and favorable social norms could predict 38% of the changes in the farmers’ willingness to implement the proposed cultivation pattern. social norms, self-efficacy, and environmental support were also effective on farmers’ attitudes toward the proposed cultivation pattern. self-efficacy was also affected by farmers’ technical knowledge on the one hand, and on the other hand, it was effective on farmers’ attitudes toward changing the cultivation pattern. this means that the improvement of technical knowledge helped increase the feeling of empowerment in the implementation of the proposed cultivation model and led to a favorable attitude toward it.conclusion: the program to change the cultivation pattern can be successful when it is suitable to field conditions and the farmers’ wishes. the evaluation of this program from the viewpoint of its main audiences, farmers and villagers, can provide appropriate feedback for the correction and improvement of the program. since changing the cultivation pattern is not only technical but also has socioeconomic dimensions, it is time-consuming and requires environmental support. based on the results, credit, financial, and structural support to farmers, utilizing the capacity of leading farmers and rural reference persons to encourage others, upgrading their technical knowledge through training-extension programs, and expanding farmers’ communication with agricultural experts at the farm level can encourage farmers to implement the proposed cultivation pattern. in fact, government support by granting long-term low-interest bank loans, while compensating for the temporary decrease in the income of not cultivating hydrophilic crops, helps farmers to implement more water and soil protection measures, such as pressurized irrigation at their farms. accompanying the elites and village leaders with the proposed cultivation pattern will be effective in its extension and social acceptability. the experimental implementation of the proposed cultivation plan at the level of the farms of the leading farmers, the selection and extension of innovative and productive farms, and the introduction of model and sample sites will help expand the cultivation plan at the regional level. therefore, the implementation of programs for the transfer of research findings and farm days with a focus on changing the cultivation pattern and introducing alternative crops should also be on the agenda.