بررسی ترجیحات باغداران مرکبات در پذیرش بیمه شاخص آب‎ و‎ هوا جهت مصون‌سازی در مقابل مخاطرات آب‌ و هوایی

مقدمه و هدف: یکی از مهم‌ترین مسائلی که طی دهه‌های اخیر در بخش کشاورزی به‎وجود آمده است و تولید محصولات زراعی و باغی را با مشکل مواجه ساخته است، نوسانات آب‌وهوایی است و امروزه این تغییرات در حال تبدیل‌شدن به یک موضوع مهم در زندگی کشاورزان و محیط‌‎ زیست شده است. کشاورزی، فعالیتی همراه با ریسک است، به‌طوری‌که کشاورزان با انواع مختلفی از ریسک‌های آب‌وهوایی، آفات، بیماری، ریسک‌های بازار و نهاده های تولید مواجه‌ هستند. تشدید پیامدهای زیان‌بار تغییر اقلیم با رفتارهای انسانی در مناطق روستایی و نگرش مردم به محیط ‌زیست یا طبیعت، بی‌ارتباط نیست. تغییر اقلیم یکی از مهم‌ترین مسائل پیشرو در تولید و توسعه درختان میوه است. حساسیت بالای درختان میوه به شرایط اقلیمی و اثرات دگرگونی الگوهای دما و بارش بر رشد و نمو و توسعه درختان میوه، اهمیت تحقیقات جامع در زمینه تغییر اقلیم را آشکار می‌سازد. در تمامی کشورها، بخش کشاورزی و حمایت از آن مورد توجه بوده‎اند و این بخش دارای اهمیت راهبردی بسیار بالایی است زیرا به ‎‎طور مستقیم با نیازمندی ‎های ضروری جامعه و سلامت مردم هر کشور در ارتباط است. از سویی، خطرپذیری‎ های متنوعی می‎تواند کارکرد این بخش را به مخاطره اندازد و یکی از بهترین راه‎ های مدیریت ریسک، ارائه خدمات بیمه ‎ای برای جامعه کشاورزی و روستایی است. شرکت‎ های بیمه نیز به‎ دنبال ارائه ابزارهای جدید بیمه مانند بیمه شاخص آب و هوا به ‎عنوان ابزارهای جدید کارآفرینانه هستند که باعث ایجاد فرصت ‎های جدید شغلی برای بخش خصوصی و نیز افزایش رضایت کشاورزان می‎ شود. با توجه به اهمیت بحث بیمه محصولات کشاورزی جهت کاهش ریسک درآمد باغداران و همچنین وابستگی زیاد عملکرد باغات به شرایط آب و هوایی در استان مازندران، در این پژوهش، به بررسی ترجیحات باغداران مرکبات شهرستان تنکابن جهت مصون‌سازی در مقابل مخاطرات آب ‌و هوایی در سال 1402 پرداخته شده است. هدف مطالعه حاضر بررسی ترجیحات باغداران مرکبات شهرستان تنکابن جهت مصون‎ سازی در مقابل مخاطرات آب ‎و هوایی است.مواد و روش‎ ها: تحقیق حاضر به‎ لحاظ هدف، کاربردی و به ‎لحاظ نحوه اجرای پژوهش، پیمایشی و میدانی است. مطالعه حاضر در قالب روش هکمن در چارچوب مفهومی دو مرحله ای انجام شد؛ در مرحله اول مشارکت و عدم مشارکت باغداران در برنامه بیمه شاخص آب ‎و هوایی و در مرحله دوم شناسایی عوامل موثر بر میزان تمایل به پرداخت باغداران بررسی گردیدند. در مرحله اول مطالعه حاضر، متغیر وابسته از پاسخ به این پرسش که آیا باغداران مرکبات حاضر به مشارکت در برنامه بیمه شاخص آب ‎و هوایی هستند یا خیر، به‎دست آمد. با توجه به اینکه متغیر وابسته یک متغیر کیفی دوتایی است که مقادیر صفر و یک را به ‎خود اختصاص می‌دهد، لذا جهت دستیابی به هدف مرحله اول از الگوهای رگرسیونی با متغیر وابسته دوتایی مانند الگوی پروبیت استفاده شد. اما از آنجاکه مدل توبیت هر دو مجموعه از مشاهدات را در برآورد پارامترهای مدل و تعیین اثر متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته مورد مطالعه قرار می‌دهد، در این پژوهش، عواملی که می‌توانند بر تمایل فرد برای پرداخت برای بیمه محصولات تاثیر بگذارند، به‌صورت متغیرهای مستقل در مدل پروبیت وارد شدند و عواملی که می‌توانند بر میزان تمایل به پرداخت پس از اتخاذ تصمیم تاثیر بگذارند، در مدل رگرسیون خطی قرار گرفتند. جمع آوری داده ها با استفاده از روش پیمایشی و تهیه پرسشنامه صورت گرفت. تعداد نمونه ها بر اساس روش کوکران و واریانس صفت مشخصه (پذیرش یا عدم پذیرش پذیرش بیمه شاخص آب و ‎هوا) 387 عدد تعیین شد که پرسشنامه‌ی طراحی شده به ‎صورت تصادفی ساده، در بین باغداران توزیع شد. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای spss و shazam استفاده شد. یافته ‎ها: نتایج پژوهش نشان داد که داشتن شغل غیر باغداری بر احتمال پذیرش بیمه شاخص آب و هوایی تاثیر منفی داشت. طبق آماره اثر نهایی، باغدارانی که دارای درآمد و شغل دیگری بودند نسبت به گروهی که تنها شغل باغداری داشتند، احتمال پذیرش بیمه شاخص آب و هوایی آن‌ها به ‎میزان 0/1 واحد کمتر بود. متغیرهای سابقه خسارت، تاثیر مثبت و معنی ‎دار بر احتمال پذیرش بیمه شاخص آب ‎و‎ هوایی داشتند، به‎ طوری‎که طبق مقدار اثر نهایی، چنانچه باغداران تنکابنی در سال‌های قبل دارای سابقه خسارت بودند، نسبت به گروه دیگر (باغدارانی که سابقه خسارت ندشتند) احتمال پذیرش بیمه شاخص آب ‎و ‎هوایی آن‌ها به اندازه 0/11 واحد بیشتر است. همچنین، اقدام برای سازگاری با تغییر اقلیم بر احتمال پذیرش بیمه شاخص آب‎ و ‎هوایی تاثیر مثبت و معنی ‎داری داشت. نتایج حاصل از محاسبه اثر نهایی این متغیر نشان دادند که چنانچه باغداران در زمان یا پیش از وقوع شرایط آب ‎و ‎هوایی نامساعد، نظیر برف، باران و تگرگ، اقداماتی را جهت سازگاری و کاهش میزان صدمات به درختان مرکبات و میوه‌ها نسبت به گروه دیگر انجام می ‎دادند، تمایل به پذیرش بیمه شاخص آب ‎و ‎هوایی آن‌ها به اندازه 0/12 واحد افزایش می‌یافت. در این پژوهش، معنی‌داری کل رگرسیون با استفاده از آزمون نسبت درست ‎نمایی برازش شد که با توجه به سطح معنی‌داری کمتر از 5 درصد می‌توان بیان نمود که نتایج مدل از کارایی خوبی برخوردار است. همچنین نتایج تخمین مرحله دوم نشان دادند که نسبت عکس میل معنی‌دار بود و نشان دهنده این موضوع است که متغیرهای اثرگذار در مرحله تصمیم و اقدام باغداران به بیمه شاخص آب‎ و‎ هوایی متفاوت بودند. همچنین، متغیرهای متوسط عملکرد (درآمد باغدار) و آگاهی از روش‌های مقابله با سرمازندگی باغات دارای تاثیر منفی و معنی‌داری بر میزان تمایل به پرداخت بیمه شاخص آب و هوایی داشتند. نتیجه‎ گیری: بیمه ‎ی شاخص آب‎ و‎ هوا فرصت کارآفرینی جدیدی در صنعت بیمه است. با توجه به نتایج این پژوهش، برگزاری کلاس‌های متناسب با شرایط منطقه و شرایط سنی افراد، پیگیری دقیق و به موقع کارشناسان از محل خسارت و همچنین انجام تبلیغات اثربخش به برنامه‌ریزان این عرصه از طریق رسانه‌های ارتباط جمعی می‎ توانند در پذیرش بیمه شاخص آب ‎و‎ هوا توسط باغداران مفید باشند. 

investigating the preferences of citrus gardeners in accepting weather index insurance for protection against weather hazards

extended abstractbackground: climate variability is one of the most significant issues that has emerged in the agricultural sector over recent decades, posing challenges to the production of crops and horticultural products. today, these changes are becoming a critical concern for farmers and the environment alike. agriculture is a risk-prone activity, as farmers face various types of risks, including climatic risks, pests, diseases, market risks, and input-related challenges. the intensification of the adverse impacts of climate change is not unrelated to human behavior in rural areas and people’s attitudes toward the environment or nature. climate change is one of the most significant challenges facing the production and development of fruit trees. the high sensitivity of fruit trees to climatic conditions, along with the effects of shifting temperature and precipitation patterns on their growth, development, and productivity, underscores the importance of comprehensive research in the field of climate change. in all countries, the agricultural sector and its support have been a focal point, as this sector holds significant strategic importance. this is because it is directly linked to the essential needs of society and the health of the population in every nation. on the other hand, various risks can jeopardize the functioning of this sector, and one of the best ways to manage risk is by providing insurance services to agricultural and rural communities. insurance companies are also seeking to introduce new tools, such as index-based weather insurance, as innovative entrepreneurial instruments. these tools not only create new job opportunities for the private sector but also enhance the satisfaction of farmers. given the importance of agricultural insurance in reducing income risks for orchardists and the high dependence of orchard performance on weather conditions in mazandaran province, this study investigates the preferences of citrus orchardists in tonekabon county for safeguarding against climatic risks in the year 2024.methods: the present study is applied research in terms of its objectiveand it is a survey and field-based study in terms of its methodology. the current study was conducted using the heckman method within a two-stage conceptual framework. the participation or non-participation of orchardists in the index-based weather insurance program was examined in the first stage, and the factors influencing the orchardists’ willingness to pay were identified and analyzed in the second stage. in the first stage of the present study, the dependent variable was derived from the response to the question of whether citrus orchardists are willing to participate in the index-based weather insurance program or not. given that the dependent variable is a binary qualitative variable taking values of zero and one, binary regression models, such as the probit model, were used to achieve the objective of the first stage. however, since the tobit model incorporates both sets of observations in estimating the model parameters and determining the effect of independent variables on the dependent variable, factors that could influence an individual’s willingness to pay for crop insurance were included as independent variables in the probit model of this study. meanwhile, factors that could affect the level of willingness to pay after the decision to participate were incorporated into a linear regression model. data were collected using a survey method and a pre-prepared questionnaire. the sample size, determined based on cochran’s method and the variance of the characteristic trait (acceptance or non-acceptance of index-based weather insurance), was set at 387. the designed questionnaire was randomly distributed among orchardists.  spss and shazam software were utilized for data analysis.results: the results of the study revealed that having a non-orchard-related occupation negatively affected the likelihood of accepting index-based weather insurance. according to the marginal effect statistic, orchardists who had additional income sources or occupations were 0.1 units less likely to accept index-based weather insurance than those whose sole occupation was orchard farming. the previous damage experience variable showed a positive and significant impact on the likelihood of accepting index-based weather insurance. according to the marginal effect value, if orchardists in tonekabon experienced damage in previous years, their likelihood of accepting index-based weather insurance would be 0.11 units higher than those who had no history of damage. additionally, efforts to adapt to climate change had a positive and significant impact on the likelihood of accepting index-based weather insurance. the results from calculating the marginal effect of this variable showed that if orchardists took measures to adapt and reduce damage to citrus and fruit trees before or during unfavorable weather conditions, such as snow, rain, and hail, their willingness to accept index-based weather insurance would increase by 0.12 units compared to the other group. in this study, the overall significance of the regression was assessed using the likelihood ratio test. given a significance level of less than 5%, it can be concluded that the model results are highly reliable. additionally, the results of the second-stage estimation revealed that the inverse mills ratio was significant, indicating that the influencing variables in the decision-making and action stages of orchardists are different regarding index-based weather insurance. furthermore, the average yield (orchardist income) and awareness of methods to combat orchard frost damage were the variables having a negative and significant impact on the willingness to pay for index-based weather insurance.conclusion: index-based weather insurance represents a new entrepreneurial opportunity in the insurance industry. based on the findings of this study, organizing region-specific and age-appropriate training sessions, timely and precise follow-ups by experts at the damage sites, and effective advertising through mass media can be beneficial in encouraging orchardists to adopt index-based weather insurance. these measures can assist planners in this field in promoting its acceptance.