درک اثرات تغییر اقلیم بر آتش‌سوزی جنگل‌های زاگرس شمالی ایران، شهرستان سردشت

مقدمه و هدف: آتش‌سوزی‌های جنگلی یک چالش زیست‌محیطی مهم در سطح جهان هستند، زیرا تغییرات آب وهوایی، فراوانی و شدت آنها را در بسیاری از بوم سازگان های جنگلی تشدید کرده است. در جنگل های زاگرس شمالی ایران، آب وهوای مدیترانه ای حاکم است که با تابستان های گرم و خشک و زمستان های به نسبت معتدل مشخص می شود و این جنگل ها را به ویژه در معرض آتش سوزی قرار می دهد. درک رابطه بین تغییرات آب وهوایی و آتش سوزی های جنگلی در این منطقه برای اطلاع رسانی راهبردهای مدیریت موثر و کاهش خطرات مرتبط ضروری است. این پژوهش با هدف بررسی اثرات تغییر اقلیم بر آتش‌سوزی‌های جنگل‌های زاگرس شمالی ایران (شهرستان سردشت) با تمرکز بر تغییرات فراوانی و گستردگی آتش‌سوزی در یک دوره 17 ساله از سال 1385 تا 1402 انجام شد.مواد و روش ها: برای دستیابی به این هدف، ترکیبی از تجزیه وتحلیل های آماری، از جمله همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی چندگانه (mlr)، با استفاده از داده های آب وهوایی و سوابق تاریخی آتش سوزی مورد استفاده قرار گرفتند. در این پژوهش رابطه بین تعداد و وسعت آتش سوزی ها و متغیرهای آب وهوایی مانند متوسط دمای سالانه، متوسط بارندگی سالانه و متوسط رطوبت نسبی سالانه مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفتند. از همبستگی پیرسون برای ارزیابی قدرت و جهت رابطه خطی بین این متغیرها استفاده شد؛ درحالی که از mlr برای پیش‌بینی تعداد و وسعت آتش سوزی ها بر اساس این متغیرهای اقلیمی استفاده شد.یافته ها: جنگل های سردشت از سال 1385 تا 1402 تعداد دفعات آتش سوزی بالایی را تجربه کردند که بیشترین وقوع آتش سوزی در ماه های مرداد، تیر، شهریور و خرداد رخ داده است. بیشترین سطح سوخته شده به اندازۀ 211.62 هکتار در سال 1402 هکتار و بیشترین دفعات وقوع آتش سوزی در سال 1400 ثبت شد. انتظار می رود این روند ادامه یابد. در این بررسی، بین تعداد آتش‌سوزی‌ها و مساحت سوخته در جنگل‌های سردشت و متوسط دمای سالانه رابطه مثبت و معنی داری در سطح اطمینان 95 درصد مشاهده شد، اما بین دیگر داده‌های اقلیمی و عوامل آتش‌سوزی رابطه معنی‌داری یافت نشد. نتایج تجزیه وتحلیل mlr قدرت پیش‌بینی دما و رطوبت را در تعیین سطح و فراوانی آتش سوزی ها نشان داد و اهمیت آنها را به عنوان محرک‌های فعالیت آتش‌سوزی در منطقه برجسته کرد.نتیجه گیری کلی: در نتیجه، یافته‌های این پژوهش بر تهدید فزاینده آتش‌سوزی در جنگل‌های زاگرس شمالی ایران که ناشی از تغییرات اقلیمی، به ویژه تغییرات دما و رطوبت است، تاکید می‌کند. افزایش مشاهده شده در فراوانی و وسعت آتش سوزی، نیاز فوری به اقدامات پیشگیرانه را برای کاهش خطرات آتش سوزی و افزایش انعطاف پذیری در بوم سازگان های مستعد آتش نشان می دهد. با ادغام بررسی های علمی با مشارکت ذی نفعان و اقدامات سیاستی، می‌توان راهبرد‌های مدیریت آتش‌سوزی موثری را توسعه داد که حفاظت از محیط زیست را با اولویت‌های اجتماعی-اقتصادی متعادل می‌کند و در نتیجه دوام دراز‌مدت بوم سازگان های جنگلی و جوامع وابسته به آنها را تضمین می‌کند.

understanding the effects of climate change on wildfires in the iranian northern zagros forests

background and objectives: wildfires represent a significant environmental challenge globally, with climate change exacerbating their frequency and severity in many regions. in the iranian northern zagros forests, a mediterranean climate prevails, characterized by hot, dry summers and relatively mild winters, rendering these forests particularly susceptible to fire. understanding the relationship between climate change and wildfires in this region is essential for informing effective management strategies and mitigating associated risks. this study aims to investigate the effects of climate change on wildfires in the iranian northern zagros forests, focusing on changes in fire frequency and extent over a 17-year period from 2006 to 2023.methodology: to achieve this objective, we employed a combination of statistical analyses, including pearson's correlation and multiple linear regression (mlr), using climate data and historical wildfire records. we analyzed the relationship between the number and extent of fires and climatic variables such as average annual temperature and relative humidity. pearson's correlation was utilized to assess the strength and direction of the linear relationship between these variables, while mlr was employed to predict the burned area based on temperature and humidity.results: from 2006 to 2023, the forests of sardasht experienced a significant number of fires, with the most occurring in the months of august, july, september, and june. the greatest scorched area of 211.62 hectares was reported in 1402, while the most frequent fires were recorded in 1400. this tendency is likely to continue. the study found a positive and significant relationship at the 95 percent confidence level between the number of fires and the burned area in sardasht forests and the average annual temperature, but no significant relationship was found between other climate data and fire factors. the results of the mlr analysis demonstrated the predictive power of temperature and humidity in determining the burned area, highlighting their significance as drivers of wildfire activity in the region.conclusion: in conclusion, our findings underscore the escalating threat of wildfires in the iranian northern zagros forests driven by climate change-induced changes in temperature and humidity. the observed increase in fire frequency and extent highlights the urgent need for proactive measures to mitigate fire risks and enhance resilience in fire-prone ecosystems. by integrating scientific research with stakeholder engagement and policy action, we can develop effective wildfire management strategies that balance ecological conservation with socio-economic priorities, thereby ensuring the long-term viability of forest ecosystems and the communities that depend on them.