معرفی پارازیتوئیدهای پروانه گالزای صنوبر paranthrene tabaniformis (rott.) (lepidoptera: sesiidae) در شهرستان ارومیه

مقدمه و هدف: صنوبرها از جمله درختان تندرشدی هستند که در جنگلکاری و تولیدات چوبی کشور اهمیت زیادی داشته و عنصر اصلی سامانه های بیشه زراعی محسوب می شوند. گونه ها و کلن های مختلف این درختان میزبان گونه های زیادی از حشرات آفت و عوامل بیمار یزای گیاهی هستند که باعث ایجاد خسارت در روی آنها می شوند. پروانه گال زای صنوبر paranthrene tabaniformis (rottemburg, 1775) (lep: sesiidae)  یکی از مهم ترین آفاتی است که با تغذیه از نهال های روبه رشد این درختان، به ویژه در نهالستان ها، خسارت زیادی را به تولید این محصول با ارزش وارد می کند. پارازیتوئیدها از مهم ترین دشمنان طبیعی آفات مختلف هستند و به عنوان یکی از عناصر کلیدی و تاثیرگذار نقش مهمی در تنطیم جمعیت آفات مختلف دارند. آنها با جلوگیری از افزایش انبوهی جمعیت آفات مانع از خسارت و ضرر و زیان اقتصادی در زیست بوم های زراعی، جنگلی و مرتعی می شوند. شناسایی پارازیتوئیدهای پروانه گال زای صنوبر موضوع تحقیق و بررسی محققان مختلف به ویژه در کشورهای مجارستان و چین بوده است. آنها در تحقیقات خود چندین گونه از زنبورهای خانواده braconidae و ichneumonidae و دو گونه از مگس های خانواده tachinidae را به عنوان پارازیتوئید این آفت جمع آوری، شناسایی و گزارش کرده اند. هدف از انجام این بررسی جمع آوری و شناسایی پارازیتوئیدهای پروانه گال زای صنوبر در زیست بوم های کشاورزی اطراف ارومیه است.   مواد روش ها: به منطور جمع آوری و شناسایی پارازیتوئیدهای پروانه گال زای صنوبر، گال های محتوی لاروهای زمستان گذران پروانه در اسفند ماه سال های 1395 و 1396 از نهالستان ها و بیشه زارهای اطراف ارومیه جمع آوری  و بعد از آغشته کردن آنها با پارافین مایع، در شرایط آزمایشگاهی در درون قفس های پرورش نگهداری شدند. قفس ها روزانه بازدید و با ظهور تدریجی حشرات کامل پروانه و پارازیتوئیدها از گال های درون قفس ها، پارازیتوئیدها جمع آوری و برای شناسایی آماده سازی شدند.یافته ها: براساس نتایج به دست آمده مشخص شد که لاروهای پروانه گال زای صنوبر توسط زنبورهایی از خانواده های braconidae و ichneumonidae به شرح زیر در منطقه ارومیه پارازیته می شوند:bracon (bracon) intercessor laetus (wesmael, 1838) (hymenoptera: braconidae)bracon (bracon) intercessor fulvus (szépligeti, 1896) (hymenoptera: braconidae)iconella (hym.: braconidae)pristomerus vulnerator (panz.) (hym.: ichneumonidae)liotryphon 1 (hym., ichneumonidae)برای تمامی پارازیتوئیدهای شناسایی شده، پروانه گال زای صنوبر به عنوان میزبان جدید در ایران معرفی می شود.نتیجه گیری کلی: پارازیتوئیدها به عنوان عوامل فرادستی در شبکه های غذایی زیست بوم ها، با پارازیته کردن و از بین بردن حشرات آفت نقش موثری در تنطیم و کاهش جمعیت آفات دارند. در این بررسی چهار جنس، دو گونه و دو زیرگونه شناسایی شدند که پارازیتوئید پروانه گال زای صنوبر در منطقه ارومیه هستند.

parasitoids of poplar clear-wing moth, paranthrene tabaniformis (rottemberg, 1775) (lep., sesiidae) in urmia region

abstract background and objects: poplars are the fast- growing trees that are very important in forestry and wood production of the country and are consider as the main element of agro-forestry systems. different species and clones of these trees are host for many species of pests and plant pathogens that cause damage to them. the poplar clear-wing moth, paranthrene tabaniformis (rottemburg, 1775) (lep.: sesiidae) is one of the most important pests that feed on the growing seedlings of these trees, especially in nurseries, causing great damage to the production of this valuable product. parasitoids are one of the most important natural enemies of various pests, and as one of the key and influential elements, they play an important role in regulating the population of various pests. by preventing the increase in pest populations, they prevent damage and economic losses in agricultural, forest and pasture ecosystems. identifying the parasitoids of the poplar clear-wing moth has been the subject of research and investigation by various researchers, especially in hungary and china. in their research, they have collected, identified and reported several species of parasitoids of the braconidae and ichneumonidae families and two species of flies of the tachinidae family as parasitoids of this pest. the purpose of this study is to collect and identify the parasitoids of the spruce gall moth in the agricultural ecosystems around urmia. methodology: in order to collect and identify the biocontrol agents of this pest, the galls containing the overwintering larvae of the moth were collected in march 2015 and 2016 from the nurseries and forests around urmia. after collection, infested poplar cuttings were transported to the laboratory of the plant protection department of urmia university and covered with paraffin. cuttings were kept under laboratory conditions. with the gradual emerging of adult moths and parasitoids from the galls inside the cages, the parasitoids were collected and prepared for identification. results: based on the obtained results, it was determined that the larvae of the poplar clear-wing moth were parasitized by parasitoids as follow: -bracon (bracon) intercessor var. laetus (wesmael, 1838) (hymenoptera: braconidae)-bracon (bracon) intercessor var. fulvus (szépligeti, 1896) (hymenoptera: braconidae)-iconella sp. (hym.: braconidae)-pristomerus vulnerator (panz.) (hym.: ichneumonidae)-liotryphon sp.1 (hym., ichneumonidae)for all identified parasitoids, the poplar clear-wing moth is introduced as a new host in iran. conclusin: parasitoids play an effective role in regulating and reducing the pest population by parasitizing and destroying pest insects as top-down agents in the food webs of ecosystems. in this study, 4 genera, 2 species and 2 subspecies were identified, which are parasitoids of clear-wing moth in urmia region. photos of the above species and a brief description of the morphological characteristics of these species are provided.