شناسایی و رتبه‌بندی عوامل موثر بر تغییر کاربری باغ‌های چای ایران (مورد مطالعه: منطقه لاکان، شهرستان رشت)

تغییر کاربری اراضی کشاورزی، امنیت غذایی، خودکفایی و اشتغال پایدار جامعه روستایی را با چالش مواجه ساخته و سبب ایجاد پیامدهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بسیاری شده است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر در تغییر کاربری باغ های چای منطقه لاکان در شهرستان رشت است. شناسایی عوامل موثر از طریق طراحی درخت تصمیم جامع و تعیین معیارها و زیرمعیارهای مختلف با بهره گیری از پیشینه پژوهش و نظر 15 نفر از خبرگان محلی، صورت گرفت. اولویت بندی و تعیین شدت اثرگذاری عوامل موثر نیز با استفاده از رهیافت های تحلیل سلسله مراتبی فازی (fahp)، تحلیل سلسله مراتبی فازی کروی (sfahp) و تحلیل سلسله مراتبی خاکستری (gahp) محقق گردید. در این راستا، پرسشنامه مقایسه زوجی بر اساس درخت تصمیم طراحی شد و اطلاعات مورد نیاز از 15 خبره نمونه با مصاحبه حضوری و تکمیل پرسشنامه جمع آوری گردید. نتایج نشان داد که عامل اقتصادی مهم‌ترین پیشران تغییر کاربری باغ های چای است. در بین زیرمعیارهای اقتصادی، کوچک شدن وسعت باغ های چای و پراکندگی آن‌ها ، ارزش اقتصادی بالای زمین باغ های چای به علت نزدیکی به شهر رشت و مناطق گردشگری و درآمد ناکافی چای کاری به ترتیب با متوسط وزن نسبی 13/82، 13/59 و 12/05 درصد در رهیافت های سه گانه مورد استفاده، مهم‌ترین عوامل اقتصادی اثرگذار بر تغییر کاربری باغ های چای می باشند. معیارهای مشکلات و خلاء قانونی و نظارت قانونی و اجرای قانون به ترتیب در جایگاه دوم و سوم اهمیت قرار دارند. از این رو، توجه به مقوله های اقتصادی و قانونی در اولویت برنامه های سیاستی مرتبط با حفظ و جلوگیری از تغییر کاربری باغ های چای است.

identification and ranking of factors involved in land use change of tea farms (a case study of lakan region, rasht county)

changes in agricultural land use pose serious challenges to rural communities in terms of their food security, self sufficiency, and sustainable employment with many dire social, cultural, and economic consequences. it is the main goal of this study to identify and rank the factors involved in land use changes of tea farms in lakan region, rasht county, iran. for this purpose, a comprehensive decision tree was designed to identify the factors involved. thus, the various criteria and sub criteria were determined and defined based on previous study results and expert opinions collected from 15 local experts. in the second stage, the factors thus identified were prioritized and their impact intensities determined using fuzzy hierarchy process (fahp), spherical fuzzy hierarchy process (sfahp), and grey analytic hierarchy process (gahp). in this regard, a pairwise comparison questionnaire based on the decision tree was designed and administered to 15 experts in order to collect the required information while face to face interviews were also conducted. the results showed that the economic factor was the most important drive for the land use change of tea farms. among the economic sub criteria, the most important ones involved in land use changes were shrinking tea farms into more compact sites and reducing their dispersion , the rising prices of tea farm land plots due to their vicinity to rasht city and tourist areas , and low income levels of tea growers scoring average relative weights of 13.82, 13.59, and 12.05%, respectively, in the three approaches employed. the legal problems and gap and legal supervision and law enforcement ranked second and third, respectively. it may be concluded that economic and legal criteria must be considered as priority criteria in any program to ban land use change and to preserve the existing tea farms.