تبیین پیشران‌های موثر بر بازآفرینی سکونتگاه‌های غیررسمی با رویکرد بهسازی و توانمندسازی (مورد مطالعه: محله شمس‌آباد شهر تبریز)

شکل‌گیری و تداوم حاشیه‌نشینی در قالب سکونتگاه‌های غیررسمی را می‌توان بزرگترین چالش در ساماندهی و مدیریت کالبدی_فضایی شهرهای امروزی به شمار آورد. این نوع سکونتگاه‌ها با ابعاد مختلف خود، نمایشی کالبدی_فضایی از اجتماع پذیری غیراجتماعی افراد و گروه‌هاست. بازنمود کالبدی این پدیده‌های شهری در برچسب‌های متنوع همواره در فرایندی غیررسمی زاده شده و همواره به مثابه یک چالش پدیده‌ای ضد شهری نگریسته شده است. در این رابطه، مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به دنبال بررسی نقش عوامل و پیشران‌های تاثیرگذار بر ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی محله شمس‌آباد شهر تبریز است. گردآوری داده‌ها با مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی با کمک پرسشنامه انجام شد. جامعه آماری شامل گروه متخصصین به تعداد 30 نمونه آماری است که با روش دلفی پرسشنامه بین آن ها توزیع گردید. تحلیل داده‌ها نیز با روش دلفی، آزمون تک نمونه ای t و تحلیل مسیر در قالب dpsir با کمک نرم افزار spss انجام شد. یافته‌های تحقیق نشان داد که طبق مدل dpsir مولفه «فشار» با ضریب 6.254 بیشترین امتیاز را دریافت کرده است. همچنین، براساس آزمون تحلیل‌مسیر شاخص «فشار» با ضریب اثرکل 0.623 بیشترین تاثیر و رابطه علی را با ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی دارد. از طرفی، مولفه‌های «تاثیر» با ضریب اثر کل 0.591 ؛ «پاسخ» با ضریب اثر کل 0.556 ؛ «وضعیت» با ضریب اثر کل 0.547 ؛ و «نیروی محرکه» با ضریب اثر کل 0.537 قرار دارند. لذا به منظور توانمندسازی و بهسازی محله شمس‌آباد شهر تبریز تقویت سیستم حمل‌ونقل ؛ جانمایی مناسب کاربری‌های ناسازگار ؛ استحکام ابنیه‌های فرسوده؛ حل مشکل سند مالکیت ضروری است.

explanation of the effective propulsions on the regeneration of informal settlements with the approach of improvement and empowerment (case study: shamsabad neighborhood, tabriz)

the formation and continuation of marginalization in the form of informal settlements can be considered the biggest challenge in organizing and managing the physical space of today's cities. these types of settlements with their different dimensions are a physical-spatial representation of the non-social sociability of individuals and groups. the physical representation of these urban phenomena in various labels has always been born in an informal process and has always been seen as a challenge of an anti-urban phenomenon. the present article, with descriptive-analytical method, seeks to investigate the role of factors and propulsions influencing the organization of informal settlements in shamsabad neighborhood of tabriz city. data was collected through documentary, questionaries and field studies. the statistical sample includes 30 experts and the questionnaires were distributed among them using the delphi method. data analysis was also done with delphi method, one-sample t test and path analysis in dpsir format with the help of spss software. the findings showed that according to the dpsir model, the pressure component received the highest score with a coefficient of 6.254. also, based on the path analysis test, the pressure index with a total effect coefficient of 0.623 has the greatest impact and causal relationship with the organization of informal settlements. . on the other hand, the impact components with a total effect coefficient of 0.591; response with a total effect coefficient of 0.556; status with a total effect coefficient of 0.547; and driving force with a total effect coefficient of 0.537. therefore, in order to empower and improve the shamsabad neighborhood of tabriz, strengthen the transportation system; suitable placement of incompatible land uses; strength of dilapidated buildings; and solving the ownership document problem are essential.