تحولات بندر بصره و تاثیر آن بر اوضاع سیاسی و اقتصادی خلیج ‌فارس در عهد ناصری

ناصرالدین ‎شاه قاجار در مقایسه با سایر شاهان پیش از خود که اغلب درگیر مسائل نوار شمالی کشور بودند، به خلیج ‎فارس توجه بیشتری داشت و پیامد این امر، سوءاستفاده کشورهای اروپایی به‌خصوص انگلستان از موقعیت خلیج ‎فارس شد. ناصرالدین شاه برای سامان دادن به این شرایط، اقداماتی شامل ایجاد نیروی دریایی و تقویت تجارت و اقتصاد خلیج ‎فارس انجام داد، که واکنش شدید دول اروپایی مستقر در خلیج ‎فارس مانند انگلستان را در پی داشت. همزمان، اختلافات مرزی ایران و عثمانی بر سر مرز آبی بندر بصره تداوم داشت و سعی شد که در جهت رفع این اختلافات گام‎هایی برداشته شود. دسیسه‌چینی‌های کشورهای غربی، در راس آن انگلستان و همچنین روسیه که بنادر خلیج‎ فارس از جمله بندر بصره برای آنها حائز اهمیت بود، در این مسیر موانع بزرگی را ایجاد نمودند. مقاله حاضر با روش پژوهش تاریخی مبتنی بر مطالعه اسناد آرشیوی منتشرنشده موجود در آرشیو وزارت امور خارجه و آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به بررسی تحولات سیاسی و اقتصادی بندر بصره و تاثیر آن بر اوضاع سیاسی و اقتصادی خلیج‎ فارس در عهد ناصری می‎پردازد و تلاش می‎کند تا به این پاسخ برسد که تحولات مذکور در بندر بصره چه تاثیری بر وضعیت خلیج ‎فارس داشته است. نتایج حاصل از این مطالعه موید این واقعیت است که وجود قدرت‌های خارجی چون انگلیس و روسیه تاثیر زیادی بر اوضاع سیاسی و اقتصادی خلیج ‌فارس داشته است.

developments of the port of basra and their impact on the political and economic situation of the persian gulf during the naserian era

compared to his predecessors, who were often preoccupied with issues in the northern territories of the country, naser al-din shah qajar paid greater attention to the persian gulf. a consequence of this focus was the exploitation of the persian gulf’s position by european countries, particularly great britain. to manage these conditions, naser al-din shah undertook measures that included establishing a naval force and strengthening trade and the economy in the persian gulf, which provoked a strong reaction from european powers stationed in the region, such as britain. concurrently, border disputes between iran and the ottoman empire over the maritime boundary of the port of basra persisted, and steps were taken to resolve these conflicts. the machinations of western countries, led by great britain and also russia, for whom the ports of the persian gulf, including basra, were of great importance, created significant obstacles in this path. utilizing a historical research method based on the study of unpublished archival documents from the archive of the ministry of foreign affairs and the archive of the national library and archives of iran, this article examines the political and economic developments of the port of basra and their impact on the political and economic situation of the persian gulf during the naserian era. it seeks to answer how these developments in the port of basra affected the overall situation in the persian gulf. the results of this study confirm the reality that the presence of foreign powers, such as britain and russia, had a substantial influence on the political and economic conditions of the persian gulf.