آداب و تشریفات دیپلماتیک در ایران باستان (از دوره هخامنشی تا پایان دوره‌ی ساسانی)

جوامع گوناگون همواره برای حفظ منافع خود ناگزیر از برقراری ارتباط با دیگران بوده اند و این روابط متاثر از عناصر ،اجتماعی ،فرهنگی ،سیاسی، اقتصادی و علمی آنها بوده که در تمدنهای اولیه مانند ،ایران ،هند چین و مصر رواج داشته است در باره روابط هخامنشیان با دولت شهرهای یونان و مناسبات اشکانیان و ساسانیان با روم گذشته از میادین نبرد، ارتباطات بین نمایندگان طرفین در قالب تشریفات و آداب دیپلماتیک جریان داشت که در مطالعات ایران شناختی و تاریخچه دیپلماسی ایرانی کمتر به آنها پرداخته شده است تشریفات و آداب دیپلماتیک نشان دهنده سطح فرهنگ و دارایی اخلاقی کشورها به شمار میرود و نظر به اهمیت این موضوع، پرسش پژوهش حاضر بدین شرح مطرح میشود که آداب و تشریفات دیپلماتیک از آغاز عصر هخامنشیان تا پایان دوران ساسانیان چه ویژگیهایی داشته و کدامیک از آنها تداوم یافته یا دستخوش دگرگونی شده اند؟ همچنین روش تحقیق ترکیبی از روش توصیفی- تحلیلی و مطالعه مقایسه ای است. در پژوهش حاضر آداب و تشریفات دیپلماتیک ایران عصر باستان بررسی است و مبنای کار شواهد باستان شناسی یعنی کتیبه ها و سایر منابع مکتوب و شفاهی بوده است. بر این اساس مجموعه ای از آداب تشریفات دیپلماتیک طی بازه زمانی مورد بررسی از دوره هخامنشی تا پایان دوره ساسانی گردآوری و بر اساس منابع قابل دسترس مشخص شد که برخی از آداب از آغاز در رسوم تشریفات دربارهای ایرانی وجود داشته و ادامه یافته اند و برخی دیگر از این آداب به تدریج پدید آمده و یا دچار دگرگونیهایی برای بازدهی بیشتر شده اند که مجموعه این آداب و رسوم و پایایی و پویایی ،آنها تشریفات دیپلماتیک ایران دوره باستان را شکل داده اند.

diplomatic etiquette and protocol in ancient iran (from achaemenid to sassanid era)

in the current research, the basis of the work is based on archaeological evidence related to diplomatic etiquette and protocol (inscriptions) and other sources (written or oral literature) available from achaemenid to sassanid era. based on this, a collection of diplomatic rituals was compiled, and based on these sources it was determined that at least some diplomatic rituals existed in the ceremonial customs of iranian courts from the beginning and continued, including the custom of covering the face of the ruler/king from his guests and subordinates and the tradition of receiving or giving offerings and gifts. but some other customs have gradually emerged or undergone transformations for greater efficiency, including the custom of welcoming and accompanying delegations from the border to the royal residence. the combination of these customs and traditions from the beginning to the end of the period in question and their consistency and dynamism have formed the diplomatic ceremonies of ancient iran.