کارکرد حداقلی حمل بر تقیه در اختلاف احادیث

بر اساس شرایط اجتماعی و سیاسی و اسباب متعدد دیگر، ائمۀ اطهار (علیهم السلام) به بیان نکردن حکم واقعی روی آورده و از شیوۀ تقیه در بیان احکام استفاده نمودند. فقها برای اشاره به این رویکرد، از تعابیری همچون «محمول علی التقیه» استفاده نموده‌اند.پیرامون استفاده از حمل بر تقیه و تاثیرگذاری آن بر اختلاف احادیث دو رویکرد حداکثری و حداقلی شکل گرفته است؛ رویکرد حداکثری سخن گفتن بر اساس تقیه را مهم‌ترین سبب اختلاف حدیث می‌پندارد و نقش تقیه را از دیگر اسباب پررنگ‌تر می‌داند، در مقابل رویکرد حداقلی و اندیشمندانی همچون شیخ مفید، صاحب جواهر، شیخ انصاری و در میان معاصران آیت‌الله سید علی سیستانی نقش به­سزا و مهمی برای تقیه در رخداد اختلاف حدیث قائل نشده و این سبب را همانند دیگر اسباب اختلاف حدیث می‌دانند. در این پژوهش با تبیین اندیشۀ آیت‌الله سیستانی در ضمن مقدمات و شواهدی، تاثیرگذاری ویژه تقیه در اختلاف حدیث نفی شده است و با تبیین پدیده پالایش مجامع حدیثی از روایات تقیه‌ای، وجود روایات تقیه‌ای در جوامع حدیثی به‌صورت حداقلی تبیین شده است.

the minimal role of predication on taqīyyah in the differences of narrations

due to various social, political, and other contextual factors, the holy imāms (‘a) sometimes refrained from openly expressing the true rulings and instead resorted to taqīyyah (prudential concealment) when conveying religious rulings. to describe this phenomenon, jurists have employed the term “predication on prudential concealment” (maḥmūl ʻalā al-taqīyyah). two primary approaches—maximal and minimal—have emerged regarding the role of taqīyyah in the differences found in aḥādīth (narrations). proponents of the maximal approach argue that taqīyyah is the primary cause of variation in narrations and consider its influence to outweigh other factors. in contrast, the minimal approach, supported by scholars such as shaykh al-mufīd, sāḥib al-jawāhir, shaykh al-anṣārī, and contemporary jurists like āyatollāh sayyid ʻalī al-sīstānī, assigns taqīyyah a much less significant role, treating it as just one among several reasons for differences in narrations. this study, by analyzing the views of āyatollāh sayyid ʻalī al-sīstānī and providing relevant evidence and arguments, challenges the significant influence of taqīyyah on ḥādīth differences. additionally, it discusses the refinement of ḥādīth collections by filtering out taqīyyah-based narrations, demonstrating that the presence of such narrations in these collections is minimal.keywords: predication on prudential concealment, ḥādīth differences, āyatollāh sīstānī, ḥādīth refinement, taqīyyah.