فرقه‌گرایی جدید معنوی (با محوریت تاثیر عرفان نورسی بر اسلام‌گرایی ترکیه)

در بررسی عرفان‌های نوظهور و اندیشه‌های مطرح آنها در دنیای اسلام، رابطه سلبی میان عرفان و سیاست همواره یکی از مباحث چالش‌برانگیز به شمار می‌آید؛ درحالی‌که برخی از دولت‌ها و جنبش‌ها در تاریخ اسلام، ساختار و ماهیتی عرفانی دارند و برخی دیگر نیز نظری متفاوت همانند جواد طباطبایی و عبدالکریم سروش را ارائه می‌کنند. از جمله این ارتباط ایجابی می‌توان به اسلام ترکیه (اسلام اجتماعی) اشاره کرد که امروزه نیز این نظریه در قالب دولت در ترکیه حکم‌فرمایی می‌کند. این جنبش به‌شدت تحت تاثیر عرفان نقشبندیه و نورسیه است. این جریان سیاسی - اجتماعی با تاکید بر مولفه‌هایی همچون توجه بر اتحاد جهان اسلام و الگوی تمدنی اسلام، رویکرد مثبت به دستاوردهای تمدن غرب، نقش پررنگ ابعاد اجتماعی اسلام، توجه به خدمت و رساندن منفعت به مردم، قرائت میانه روانه و متساهلانه از اسلام، تاکید بر اسلام فرهنگی، مبارزه با جهل و تفرقه با تاکید بر آموزش و تساهل به اقلیت‌های مذهبی، به‌شدت متاثر از دیدگاه‌های عرفانی است. نقطه اتصال دیدگاه عرفانی با دیدگاه اسلامی، اندیشه‌های آقای گولن است؛ ایشان با رویکردی عمل‌گرایانه می‌کوشد با استفاده از ابزارهای قدرت (سخت‌افزار و نرم‌افزار)، برداشتی ملایم از آموزه‌های اسلام به دست دهد. در این پژوهش کوشیده شده است با استفاده از روش تحلیلی – توصیفی، تاثیر عرفان نورسی بر اسلام‌گرایی ترکیه در قالب فرقه‌گرایی جدید معنوی بررسی و تحلیل شود.

modern spiritual sectarianism: the influence of nursî’s mysticism on islamism in turkey

in examining newly emerged mysticisms and mystical thoughts in the islamic world, a challenging issue is the negative relationship often perceived between mysticism and politics. however, some states and movements throughout islamic history have had a mystical structure and nature. scholars like javad tabatabai and abdolkarim soroush offer differing theories on this relationship. an example of a positive relationship between mysticism and politics is found in the social islam of turkey, where this theory influences the turkish government. this movement is significantly impacted by naqshbandi and nursi mysticism. this political-social movement, influenced by mystical perspectives, emphasizes elements such as the unity of the islamic world, the civilizational model of islam, a positive approach to the achievements of western civilization, the prominent role of the social aspects of islam, the provision of services and utilities to people, a moderate interpretation of islam, cultural islam, fighting ignorance and division through education, and tolerance towards religious minorities. the connecting point between the mystical view and the islamic perspective is the ideas of fethullah gülen. by adopting a pragmatic approach, gülen endeavors to utilize both hard and soft power tools to offer a moderate interpretation of islam. this research employs an analytic-descriptive method to examine and analyze the influence of nursi mysticism on islam in turkey in terms of modern spiritual sectarianism.