بازشناخت فقهی تعامل اصحاب ائمه (ع) با حاکمان جور

یکی از ابعاد مهم امامیه و فقه سیاسی، شیوۀ تقابل با حکومت و حاکمان جور است. این پژوهش درصدد است با روش توصیفی - تحلیلی به سیرۀ علمی و عملی پیشوایان دینی (ع) و ارتباط آنان در مواجهه با حاکمیت جور بپردازد و به این پرسش اساسی پاسخ می‌دهد که چرا برخی از یاران ائمه (ع) در دستگاه خلافت بودند و با آنها تعامل می‌کردند؟ سیره ائمه معصومین (ع) در قبال حاکمان جور چه بوده است؟ دیدگاه مذاهب اسلامی در تقابل با حاکمان جور چیست؟ نقش اقتضائات زمانی در مواجهه با حاکم جور چیست؟ نگارنده کوشیده است‌ با بررسی سبک زندگی ائمه (ع) در مواجهه با حکومت‌ها، پژوهش را در دو وضعیت عادی و ثانویه بررسی کند و به مولفه‌هایی همچون زمان و مکان توجه شده است. در شرایط اضطراری با وجود مشروعیت‌نداشتن حاکم، مردم به دلیل مصلحت مهم با حاکم جور تعامل و همکاری دارند تا خطر‌های احتمالی از جامعه مسلمانان برطرف شود؛ اما در شرایط عادی، دو قول اطاعت و عدم اطاعت وجود دارد. قول اطاعت از حاکم جور، فقط نزد اکثریت اهل سنت پذیرفته شده است؛ درحالی‌که برخی از آنان و فقیهان شیعه قبول ندارند. البته ائمه (ع) در بعضی زمان‌ها به دلیل اقتضائات حکم به تعامل همراه با عدم مشروعیت آنان کرده‌اند؛ بنابراین همکاری برخی از اصحاب با اجازه معصومین (ع) برای کمک به شیعیان ستم‌دیده و رفع مشکلات آنان بوده است.

a jurisprudential identification of how the imams’ companions interacted with unjust rulers

one significant dimension of imamiyya and political jurisprudence is how they faced unjust governments and rulers. this research employs a descriptive-analytic method to explore the theory and practice of religious leaders and their approaches to unjust rulers, addressing the fundamental questions: why did certain companions of the imams work within the caliphate system and interact with the caliphs? what was the practice of the infallible imams towards unjust rulers? what is the perspective of various islamic denominations regarding unjust rulers? what role do temporal demands play in interactions with unjust rulers? i examined the lifestyle of the imams and their approaches to governments, considering these questions in both normal and emergency situations, taking into account factors such as time and place. in urgent conditions, while the ruler has no legitimacy, people interact and collaborate with unjust rulers due to major expediencies to prevent potential dangers to the muslim community. in normal circumstances, there are two views: compliance and non-compliance with unjust rulers. the former perspective is accepted by the majority of sunni scholars, while it is rejected by some sunni and all shiite jurists. however, in certain circumstances, due to specific requirements, the imams interacted with such rulers while affirming their illegitimacy. thus, some of their companions cooperated with the unjust rulers of the time with the permission of the imams to help the oppressed shias and address their problems.