بررسی ادلۀ نقلی قاضی سعید قمی بر نفی سنخیت میان خداوند و مخلوقات

معتقدان به الهیات سلبی، هرگونه سنخیتی میان خداوند و مخلوقاتش را انکار می‌کنند و معتقدند فقط می‌توانیم بفهمیم خداوند چه نیست، نه اینکه چه هست؛ اما معتقدان به الهیات ایجابی، درک ایجابی را نیز در شناخت خداوند دخیل می‌دانند. قاضی سعید قمی معتقد است الهیات سلبی (یعنی امتناع تعلق هرگونه درک ایجابی به خداوند و سلب هرگونه صفتی از او) از امور مسلّم مکتب اهل بیت (ع) است؛ اما به نظر می‌رسد ظهور مورد ادعای وی، ظهور بدوی برخی از روایات است که با اندکی دقت در قراین متصل و منفصل رفع‌شدنی است. بررسی جامع نشان می‌دهد در روایات فقط امکان تعلق معرفت تفصیلی و اکتناهی و احاطی به خداوند نفی شده است، نه معرفت ایجابی اجمالی. روایات ظاهر در نفی هرگونه صفتی از خداوند نیز فقط صفات زاید و حادث را از خداوند سلب می‌کنند، نه هر صفتی را.

a study of qāḍī saʿīd al-qummī’s transmitted textual evidence for rejecting homogeneity between god and creatures

advocates of negative or apophatic theology deny any homogeneity between god and creatures, arguing that we can only know what god is not, rather than what god is. conversely, proponents of positive theology believe that it is possible to have a positive understanding of god. qāḍī saʿīd al-qummī contends that negative theology—i.e., the impossibility of any positive understanding of god and the negation of any attributes from him—is a definitive aspect of the school of ahl al-bayt (the prophet’s household, particularly the shia imams). however, his claim appears to rely on the apparent implications of certain hadiths, which can be reinterpreted through an examination of internal and external evidence. a comprehensive analysis reveals that these hadiths merely reject the possibility of having elaborate, detailed, profound, and grasping knowledge of god, rather than rejecting positive, condensed knowledge. the hadiths that seem to reject any kind of attributes from god only negate additional and emergent attributes, not all attributes.