فهم کل‎گرایانه از حق بر سلامت در فرهنگ اسلامی، اقتضائات سلبی و ایجابی

فهم سلامت و بیماری از منظر فلسفه پزشکی صرفا وابسته به بعد بیولوژیکی انسان نیست. از این رو، پزشکی به عنوان یک نظام پویا و چند بعدی مطمح نظر است که در آن عوامل فرهنگی با الگوهای متاثر از نگرشهای محیطی و فرایندهای پیچیدۀ تاریخی و اجتماعی نقش موثری ایفا میکنند فراتحلیل های انجام شده در خصوص ناتوانی مداخلات درمانی برآمده از مدل طبی ،محض رویکرد تقلیل گرایانه در پزشکی را به چالش می کشد؛ رویکری که بیمار را به مثابه نمونه موردی با مجموعه ای از علائم مشخص در نظر می گیرد. این ناکامی موجب ظهور پارادایمی جدید شده است که در آن سلامتی در چهار چوبی گسترده از تاریخچه بیولوژیکی فرد و محیط فرهنگی - اجتماعی بررسی می شود. این رویکرد پزشکی را از حوزۀ علم تجربی فراتر میبرد و نشان میدهد که تغییرات در این عرصه لزوما مبتنی بر شواهد عینی نیست بلکه پزشکی فعالیت انسانی است که تحت تاثیر عوامل ،فلسفی فرهنگی و اجتماعی قرار دارد؛ تا آنجا که حتی برساخته های اجتماعی ناشی از باورهای صحیح یا نادرست در سبک زندگی و الگوهای رفتاری پیامدهای مهمی برای حفظ و ارتقای سلامت یا ایجاد بیماری دارد. بر این اساس سلامت انسان با ابتنا بر عوامل فرازیستی به مثابه یکی از لوازم اولیۀ حق بر به زندگی متعادل و شرط ضروری برای ایفای نقشهای اجتماعی در نظر گرفته میشود. با توجه به تاکید تعالیم اسلامی بر ابعاد غیر بیولوژیک سلامت این نوشتار به روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از داده های کتابخانه ای و اسنادی در صدد تبیین تعریف سلامت با تاکید بر آموزههای اسلامی است تا شاخصهای سنجش دلالتهای سلبی و ایجابی انسان «سالم» را مشخص کند سپس با نفی رویکرد جزئی نگر، اقتضائات ایجابی تعریف اکتشافی را در راستای سیاست گذاری مطلوب شناسایی نماید. یافته ها حاکی از آن است که توجه به ابعاد انسان شناختی مبتنی بر فرهنگ اسلامی میتواند به تاسیس الگویی جامع نگر از سلامت و ایجاد یک تعهد جمعی نسبت به تامین و حفظ آن بینجامد؛ امری که رضایت از کیفیت زندگی را در سطوح فردی و اجتماعی به همراه خواهد داشت.