گفتمان‌های رایج کتیبه‌نگاری در ایران معاصر

کتیبه ها حاوی اطلاعات گران سنگی می باشند و می توان آنان را از دیدگاه های گوناگونی مورد پژوهش قرار داد. از آن جمله می توان کتیبه ها را از بابت کارکرد و مضمون مورد بررسی قرار داد. از این منظر کتیبه ها به چهار دسته‌ کلی تقسیم می گردند: کتیبه های مذهبی که بیش‌تر کارکرد آن در اماکن مذهبی است. کتیبه های تعلیمی یا پند آموز که کارکرد آموزشی دارند. کتیبه های یادمانی و احداثیه که جهت یاد و اطلاع از مطلبی کارکرد داشته است. در نهایت کتیبه های تزئینی؛ که آراستن بنا، مهم‌ترین هدف از آن می باشد. این دسته ها در جریان رخدادهای فرهنگی و سیاسی هر دوره چه از بابت انتخاب متن و چه انتخاب نوع خط می توانند تغییر یابند، که نشان دهنده‌ ایده‌ حاکمیت در آن دوره می باشد. با تقسیم گفتمان و حاکمیت فرهنگی و سیاسی ایران معاصر به دو دوره‌ پهلوی و جمهوری اسلامی، و نقد کتیبه های دو دوره، می توان به نتایجی دست یافت که نشان از تسلط گفتمان حاکم بر کتیبه نگاری معاصر ایران دارد. از این رو دو پرسش اصلی مقاله چنین است: در کتیبه نگاری معاصر کدام جریان ها و کارکردهای اجتماعی را می‌توان مشاهده نمود؟ نگاه و ایدئولوژی حاکم چه تاثیری بر روند کتیبه نگاری معاصر گذارده است؟ پس از پژوهش با رویکرد جامعه شناسی و اتخاذ نظریه لاکلا و موف، به‌عنوان خلاصه‌ نتایج می توان چنین بیان داشت که؛ گفتمان ملی گرایی در دوره‌ پهلوی با بهره گیری از خط نستعلیق و ادبیات فارسی به کتیبه نگاری یادمانی آن دوران هویتی خاص بخشیده، تا جایی که کتیبه نگاری یادمانی و تا حدودی کتیبه نگاری پندآموز شاخصه ی ویژه‌ی کتیبه نگاری دوره‌ پهلوی می باشد. دردوره‌ جمهوری اسلامی با افزایش بناهای مذهبی، کتیبه های مذهبی گسترش بی سابقه ای یافته است. استفاده از خط ثلث و به‌کارگیری آیه های قرآنی و احادیث و ادعیه بیش‌ترین کارکرد مضمونی کتیبه ها در این دوره را به خود اختصاص داده است.

common discourses of epigraphy in contemporary iran

epigraphs contain valuable information and can be studied from various perspectives. epigraphs provide researchers with a wealth of information, to the extent that by observing a fragment of an epigraph, one can often infer the period to which it belongs. additionally, epigraphs possess various artistic, historical, philosophical, and other facets, with political and social aspects playing a role in their creation. epigraphy in islamic iran has a long history and a distinguished place. nearly a thousand years have passed since the earliest surviving examples in the jameh mosque of nain, and since then, exemplary pieces have remained from almost every historical period of this land. the tradition of epigraphy has continued to thrive in the contemporary period and plays a significant role throughout the country. epigraphs can be examined in terms of their function and content. from this perspective, epigraphs are categorized into four main groups: religious epigraphs, whose primary function is in religious sites; instructional or moral epigraphs, which serve an educational purpose; commemorative and construction epigraphs, which convey information and commemorate specific events; and decorative epigraphs, which are primarily intended to adorn structures. these categories can change throughout the cultural and political events of each period, influencing both the choice of text and the style of script, and reflecting the prevailing ideology of that era. by dividing the cultural and political discourse of contemporary iran into the pahlavi and islamic republic periods, and analyzing the epigraphs of both eras, conclusions can be drawn that demonstrate the dominance of the prevailing discourse in contemporary iranian epigraphy.this article aims to provide a sociological perspective on the use of epigraphy in iran over the past hundred years. initially, due to the broad scope of the selected terms in this study, an explanation of the key terms and the boundaries of their interpretation will be provided, followed by the specific approach of this research. in this study, the term ’epigraphy’ refers to the use of traditional calligraphy (which may include any of the common scripts, regardless of their quality) in public buildings (both exterior and interior). furthermore, epigraphs can also be found not only in architecture but in handicrafts, book decoration, and other fields. even figuratively, the use of written sculptures and shop signs can be considered within the framework of epigraphy; however, this study focuses solely on the epigraphs found in contemporary buildings in iran.