مطالعه رویکرد بیش‌متنیت دراقتباس و تاثیر پذیری خط نسخ ایرانی مطالعه موردی دعای کمیل بخط میرزا احمد نیریزی و عبدالصمد حاج صمدی

میرزا احمد نیریزی را که از بزرگ‌ترین نسخ‌نویسان تاریخ است، بانی نسخ ایرانی می‌دانند. درپی افول این خط در دوره معاصر استاد صمدی با مشق از آثار گذشته بخصوص خط نیریزی جان تازه‌ای بدان بخشیده و در رواج دوباره آن بسیار کوشیده است. کتابت دعای کمیل ازجمله افتخاراتی است که در کارنامه هر دو خوشنویس ثبت‌شده است. اقتباس، تاثیرپذیری و نظیره نویسی از آثار اساتید بزرگ مبحثی پایه در خوشنویسی بشمار می‌رود که علاوه برتکرار و مشق، امکان خلق ایده‌های جدید را فراهم می‌آورد. این تاثیرپذیری از آثار گذشتگان با بهره‌گیری از مشاهده، تشابه یابی و اعمال تغییرات را اقتباس گویند که روابط متنی را پدید می‌آورد و شناخت آن مستلزم نقب به مطالعات ترامتنی است. رویکرد ترامتنیت ژنت تمامی روابط موجود میان متن‌ها را بررسی می‌کند که در این میان بیش‌متنیت با تحلیل متون هنری تناسب بیشتری دارد. در بیش‌متنیت تاثیر یک متن بر متن دیگر موردبررسی قرار می‌گیرد که شامل برگرفتگی متن دوم از متن اول است. هدف از این پژوهش، مطالعه‌ای نظام‌مند‌است که منجر به شناخت روابط بیش‌متنی دعای کمیل به خط این دو استاد گردد. سوال اصلی پژوهش براین مبنا استوار است که بیش‌متنیت چگونه و به چه میزان در این آثار به کار گرفته‌شده است؟ روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و اطلاعات از طریق منابع اسنادی و مشاهده صورت پذیرفته و به‌صورت کیفی تجزیه تحلیل‌شده است. بر طبق یافته‌ها اثر دوم حاصل تاثیرپذیری از اثر اول است لذا بیش متن از پیش متن محسوب می‌شود که به شکل جدی به تغییر سبک و تکثیر متن پرداخته است لذا در گروه جایگشت (ترانسپوزیسیون) قرار می‌گیرد.

the study of the hypertextual approach in the adaptation and influence of iranian naskh calligraphy (case study of komiel’s prayer in the calligraphy of mirza ahmed nirizi and abdossamad haj samadi)

statement of the problem:  the iranian naskh calligraphy tradition has long been recognized as an integral part of persian artistic heritage, embodying both aesthetic precision and cultural significance. one of the most prominent figures in the history of iranian naskh is mirza ahmad nirizi, whose exceptional contributions in the 18th century established him as a master calligrapher. his profound influence on the art form was not just limited to his lifetime but extended far beyond, shaping the work of subsequent calligraphers and solidifying his legacy. the impact of his art continues to resonate today, particularly as evidenced by the revival efforts made by modern calligraphy masters such as abdul samad haj samadi. by delving into the works of great predecessors like nirizi, master samadi has played a crucial role in breathing new life into the art of naskh calligraphy. nirizi’s calligraphy is characterized by its meticulous detail, balanced proportions, and an unmistakable elegance that elevated naskh to new heights. his work, including the calligraphy of the komeil’s prayer book, set a benchmark for quality and precision that has inspired generations. however, despite its historic prominence, the art of naskh experienced a period of decline in contemporary times. it was during this period of decline that abdul samad haj samadi emerged as a pivotal figure, dedicating his career to the reinvigoration of this art form. through theoretical studies and extensive practical exercises, samadi sought to restore the prestige of naskh by drawing heavily on the techniques and styles established by earlier masters, especially those of nirizia crucial aspect of calligraphy is the practice of imitation and rehearsal. this practice, which involves closely studying and replicating the works of esteemed predecessors, serves a dual purpose. on the one hand, it helps preserve the historical essence and technical prowess of the art form; on the other hand, it fosters a platform for innovation and adaptation, paving the way for new creative expressions. this process of adaptation is where textual relationships come into play, forming connections between the source text (or artwork) and the new interpretation. the recognition and analysis of these relationships are essential for understanding how calligraphic works are influenced by one another. to systematically examine the connections between original works and their later adaptations, the framework of trans textual studies, as proposed by literary theorist gérard genette, provides valuable insights. genette’s concept of trans textuality explores the different types of relationships that can exist among texts, which he categorizes into five main types: intertextuality, paratextuality, metatextuality, hypertextuality, and architextuality.