بررسی بازنمود مولفه‌های هویت فرهنگی ایرانی در کتاب‌های مصور نوجوان با استفاده از روش نشانه‌شناسی اجتماعی

کتاب‌های مصور ازجمله محصولات فرهنگی مهم، برای گروه سنی نوجوان است که در پی بازنمایی مسایل مربوط به زندگی نوجوانان در قالب گونه‌های مختلف ادبی هستند. کتاب‌های مصور می‌تواند نوجوانان را به‌طور غیرمستقیم با مسایل بنیادی چون هویت فرهنگی جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنند، آشنا کند. هویت فرهنگی یکی از شاخه‌های مهم هویت ملی هر کشوری به‌شمار می‌آید. به‌خصوص که در عصر جهانی‌شدن و مواجه ملت‌ها با این پدیده، شناخت مولفه‌های هویتی به‌خصوص، هویت فرهنگی امری ضروری به‌حساب می‌آید. هدف از انجام این پژوهش بررسی چگونگی بازنمایی هویت فرهنگی در کتاب‌های مصور نوجوان است. روش این پژوهش توصیفی و تحلیلی است و تصاویر با روش نشانه‌شناسی اجتماعی مورد تفسیر قرار می‌گیرند. این پژوهش در تلاش برای پاسخ‌دهی به این سوالات است: 1) مولفه‌های اساسی هویت فرهنگی که در کتاب‌های گروه سنی نوجوان بازنمایی می‌شوند، چیست؟ 2) منابع فرهنگی که تصویرگران در کار خود استفاده می‌کنند، کدامند؟ 3) چگونه طراحان و تصویرگران از منابع فرهنگی موجود با توجه به بافت جامعه‌ای که اثر را در آن ارایه می‌دهند، استفاده می‌کنند؟ نتایج پژوهش نشان داد که، سه دسته کلی برای معرفی هویت فرهنگی در کتاب‌های نمونه تحقیق بیش‌تر به کار گرفته‌شده است. عامل اول، زبان که در آثار نثر و نظم مشهوری که در زمره فرهنگ ایران در ادوار مختلف تاریخ ایران ثبت‌شده است، تجلی پیداکرده است. عامل دوم، اساطیر ایران باستان، عامل سوم، آداب‌ورسوم، سنت‌ها و آیین‌ها. هم‌چنین، طراحان برای تصویرگری آثار خود به انبوه منابع فرهنگی موجود در کشور ایران -که شامل گنجینه تصویری غنی که از ادوار مختلف تمدن ایران باقی‌مانده است، با توجه به مضمون آثاری که در پی تصویرگری آن‌ها بوده‌اند- رجوع کرده‌اند و با تلفیق سبک‌های تصویرگری معاصر با این منابع غنی تصویری تاریخی، سعی در بازنمایی فضایی اصیل، ولی درعین‌حال، بدیع دارند.

an overview of the representation of iranian cultural identity in illustrated ya books using social semiotics

illustrated books are among the most important cultural products made for the young adult age group which aim to represent the issues related to adolescent life in different literary genres. these literary genres are divided into different categories, such as textbooks, scientific books, poetry books, fiction, and translated fiction. the samples examined here are from the illustrated fiction genre. these books’ unique feature of narrating stories from the heart of society and the culture from which they spring, can indirectly introduce young adults to fundamental concepts and issues such as the cultural identity of their homeland. cultural identity is by far one of the most meaningful constituents of the national identity of a country. especially in the era of globalization and in the countries facing this phenomenon, understanding the components of identity, especially cultural identity, is considered vital for young adults. these categories encompass the g, d, and h rating categories (which include children’s books, middle grade, and parental guidance ratings in the iranian rating system) and overall the young adult category (ages ten to fifteen in iran), which means they are at an age where they are curious about cultural and social phenomena around them as well as being at their most impressionable life stage. this review aims to introduce the components of the iranian cultural identity and analyze how these components are represented in illustrated ya books. the methodology here is a descriptive-analytical approach, and the social semiotic method introduced by gunther kress and theo van leeuwen is employed for visual analysis and semiotics; however, it must be noted that, unlike other studies that solely focus on visual social semiotics introduced by the aforementioned in their book titled “reading images” when it comes to analyzing visual language, this paper will focus on this method to the extent that it is relevant to ‘social semiotics.’ the research samples are selected from the illustrated ya fiction books that were submitted to three cycles of the “top book of the year festival” organized by the cultural association of children’s book publishers in the 2010s. a total of 230 titles were selected by the biennial festival, 47 of which were considered cultural artworks.