مطالعه تطبیقی ساختار نقش‌مایه دهان اژدری در دو اثر تذهیب مکتب ترکمان ایران و دوره معاصر افغانستان

هنر تذهیب از قدیمی‌ترین هنرهای رایج کشورهای اسلامی است. این هنر به‌عنوان یکی از تاثیرگذارترین هنرهای ایران و افغانستان مطرح است. در این پژوهش، دو اثر مورد تطبیق و مطالعه قرار می‌گیرد. اثر اول، متعلق به دوره شیوه تبریز مکتب ترکمان و اثر دوم، متعلق به دوره معاصر افغانستان است که نقش‌مایه دهان‌اژدری در این دو اثر مورد مطالعه قرار می‌گیرد. علت انتخاب موضوع وجود نقش‌مایه دهان‌اژدری به صورت مشترک در دو دوره مورد بحث با ساختار و قابلیت‌های متفاوت است که تاثیرپذیری از مکتب ترکمان را بر هنر تذهیب معاصر افغانستان نشان می‌دهد. هدف از این پژوهش، مطالعه نقش‌مایه دهان‌اژدری به‌عنوان یک نقش اصلی‌ و تاثیرگذار در تذهیب است که دارای پیشینه طولانی است و تذهیب افغانستان در دوره معاصر از پیشینه فرهنگی دوره‌های گذشته تاثیر پذیرفته است؛ بنابراین، در این پژوهش پرسش اصلی این است که، ویژگی‌های نقش‌مایه دهان‌اژدری تذهیب شیوه تبریز مکتب ترکمان و دوره معاصر افغانستان کدام است؟ خصوصیات نقش‌مایه دهان‌اژدری در تذهیب هر دو دوره دارای چه شباهت و تفاوت‌هایی است؟ روش پژوهش فوق به‌صورت مطالعه تطبیقی و از نوع پژوهش کیفی بوده و جمع‌آوری اطلاعات به ‌شیوه اسنادی (کتابخانه‌ای) است. در انتهای پژوهش نتیجه گرفته می‌شود، نقش‌مایه دهان‌اژدری از نقش‌مایه‌های اصیل ایرانی با قدمت طولانی بوده و از غنای نقش برخوردار است. تذهیب شیوه تذهیب مکتب ترکمان در زمینه نقش‌مایه دهان‌اژدری دارای نوآوری و خلاقیت بوده و تذهیب افغانستان در دوره معاصر با شناخت و آگاهی از تزیینات مشابه درزمینه پهنای ساقه، نیم‌دایره‌های مارپیچ و پیچ‌های فرعی در تز‌یینات تذهیب خود به ز‌یبایی بهره برده است.

a comparative study on the structure of the dahan azhdari motif in two gilded works of the turkmen painting school of iran and the contemporary period of afghanistan

the art of gilding is one of the oldest common arts in islamic countries. this art is considered one of the most influential arts in iran and afghanistan. two works are adapted and studied in this research. the first work belongs to the period of tabriz’s painting style and the turkoman school, and the second work belongs to the contemporary period of afghanistan. the reason for choosing the topic is the existence of the “dahan azhdari” pattern in the two discussed periods with different structures and capabilities, which shows the influence of the turkmen school on the contemporary art of afghan gilding. the main problem of this research is to study the role of “dahan azhdari” as a main and influential role in gilding having a long history, and the gilding of afghanistan in the contemporary period.  tabriz school and the turkmen style are considered independent styles from other periods of gilding art in iran; according to the works of this period, the general features of the ilkhanid period are as follows: the space between the lines in the gilding is filled with gold color; the variety of colors has increased and the rich colors of this school are influenced by iranian art and green and blue colors are dominant; much precision is used in the designs, which is the result of the influence of chinese painting.through the turkoman school’s gilding method, the gilding in the contemporary period of afghanistan has become wider in terms of decoration, and there are open and closed texts different from the composition of the works of previous periods, and it is no longer limited by the analogy of the previous periods. variation in decorations and types of overall form of gilding components is one of the other characteristics of contemporary afghan gilding works. so in some works of gilding, even two similar components cannot be found in decorations and petals.