زیستن در سایۀ تعارض، فهم تضادهای مبتنی بر دین در زیست‌حیات اجتماعی کردستان ایران

اهداف: هدف این پژوهش، واکاوی برساختگی تضادهای مبتنی بر دین در زیست‌حیات اجتماعی استان کردستان است. تضاد به‌عنوان یک واقعیت اجتماعی، مساله‌ای فراگیر به‌ویژه با بن‌مایه‌های دینی است. دین با آنکه غالباً خصلتی انسجام‌بخش دارد، اما تضادآفرینی آن نیز قابل انکار نیست. به‌لحاظ نظری، ساخت اجتماعی دین، دربرگیرندۀ ساخت اجتماعی «نادین» و «دین خطا» نیز هست. بنابراین، این مطالعه درصدد پاسخ  به چگونگی برساخت تضادهای مبتنی بر دین در زیست‌حیات اجتماعی استان کردستان طراحی شده است. روش مطالعه: پژوهش حاضر به روش قوم‌نگاری و مشاهده و مصاحبۀ عمیق نیمه‌ساخت‌یافته با شهروندان شهرهای مختلف استان کردستان بود که تجربۀ زیسته‌ای از تضادهای مبتنی بر دین داشتند. اشباع ‌نظری نیز با انجام 23 مصاحبه حاصل شده است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش تحلیل تماتیک بروان و کلارک استفاده شد. به‌ نحوی که پس از وارسی دقیق رونوشت متن مصاحبه‌ها و با انجام کدگذاری، 80 کد اولیه شناسایی شدند. از ترکیب کدهای اولیه، 16 تم فرعی شناسایی شد. این تم‌ها سپس در ذیل 4 تم اصلی سازمان‌دهی شدند و در ادامه، تم‌های اصلی، تم فراگیر «تضادهای مبتنی بر دین» را آشکار کردند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان دادند که تم‌های خودحق‌پنداری، عدم‌پذیرش کثرت گرایی، انحصارگرایی و تمامیت‌خواهی به‌عنوان «منشا تضادهای مبتنی بر دین» عمل می‌کنند. همچنین، تم‌های ارتداد، تکفیر، تعصب‌ورزی و ستیزورزی به مثابه «تشدیدکننده‌های تضادهای مبتنی بر دین» نقش ایفا کرده‌اند. تم‌های انعطاف‌ناپذیری، انتقادناپذیری، غیریت‌سازی و الحادگرایی به‌عنوان «تداوم‌بخش تضادهای مبتنی بر دین» عمل نموده‌اند. درنهایت، تم‌های مناسک‌گرایی، نمادگرایی، آئین‌های قدسی و رسوب‌شدگی سنت‌ها به‌عنوان «انعکاس‌دهندۀ تضادهای مبتنی بر دین» ظاهر شده‌اند. نتیجه‌گیری: خصلت‌های یادشده، به‌طور هم‌زمان در فرآیند تولید، تشدید و تداوم تضادهای مبتنی بر دین در زیست‌حیات اجتماعی استان کردستان تاثیرگذار بوده و نقش کلیدی در تحول این تضادها ایفا کرده‌اند.

living in the shadow of conflict: understanding religion based conflicts in the social life of iranian kurdistan

objectives: this research aims to analyze the construction of religiously based conflicts in the social life of kurdistan province. conflict as a social reality is a pervasive issue, especially with religious underpinnings. although religion often has a unifying nature, its ability to create conflict is undeniable. theoretically, the social construction of religion also includes the social construction of irreligious and false religion. accordingly, the question that the present study is designed to answer is: what is the structure of religious based conflicts in the social life of kurdistan province? methods: the present study was conducted using ethnographic, observational, and semi structured in depth interviews with citizens of various cities in kurdistan province who had lived experience of religious based conflicts. theoretical saturation was achieved by conducting 23 interviews. the brown and clark thematic analysis method was used to analyze the data. after carefully examining the transcripts of the interviews and coding, 80 primary codes were identified. from the combination of the primary codes, 16 sub themes were identified. these themes were then organized under four main themes, and the main themes further revealed the overarching theme of “religion based conflicts.” results: the findings showed that the themes of self righteousness, rejection of pluralism, exclusivism, and totalitarianism have acted as sources of religion based conflicts. the themes of apostasy, excommunication, fanaticism, and hostility have acted as intensifiers of religion based conflicts. the themes of inflexibility, uncriticism, othering, and atheism have functioned as perpetuators of religiously based conflicts, and the themes of ritualism, symbolism, sacred rites, and the sedimentation of traditions have functioned as reflectors of religiously based conflicts. conclusion: the aforementioned characteristics have produced, intensified, and perpetuated religious based conflicts in the social life of kurdistan province.