فروپاشی زیست کودکانه؛ مطالعه زمینه‌ای شکل گیری کودکان کار

اهداف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل جامعه‌شناختی زمینه‌های شکل‌گیری پدیدۀ کودکان کار در شهر مشهد، با تمرکز بر کودکان ایرانی و افغانستانی، انجام شد. روش مطالعه: مطالعه با استفاده از رویکرد کیفی و روش نظریۀ زمینه‌ای، به بررسی تجارب و دیدگاه‌های 10 نفر از کارشناسان و فعالان اجتماعی حوزۀ کودکان کار و 9 نفر از کودکان کار پرداخت. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با روش تحلیل مضمون براساس مدل شش‌مرحله‌ای براون و کلارک (2006) صورت گرفت. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که شکل‌گیری پدیدۀ کودکان کار تحت تاثیر سه دسته شرایط اصلی است: شرایط زمینه‌ای شامل مهاجرت، حاشیه‌نشینی، خرده‌فرهنگ‌های حاشیه‌ای، باورهای فرهنگی، یادگیری از دوستان، حمایت اجتماعی سوق‌دهنده و نابسامانی خانوادگی؛ شرایط علّی شامل فقر، درآمدزایی خیابانی، نقش مافیاهای اقتصادی، سودمندی کار کودک برای خانواده و ضعف حمایت‌های خانوادگی و شرایط مداخله‌گر شامل نقص نظام حمایتی، ناکارآمدی سیاست‌های اجتماعی، ضعف برنامه‌های مداخله‌ای و اطلاع‌رسانی نامناسب. در این بستر، کودکان کار تحت فشارهای خانوادگی و در مواجهه با جذابیت‌های خیابانی به این نوع کار سوق داده می‌شوند. پیامدهای این وضعیت شامل ترک تحصیل، آسیب‌های جسمی و روانی و در مواردی اعتیاد کودکان است. نتیجه‌گیری: مقولۀ مرکزی مدل پارادایمی استخراج‌شده نشان داد که پدیدۀ کودکان کار در چارچوب سوداگری از کودکان در ساختار اقتصادی ناکارآمد قابل تبیین است. این یافته‌ها بیان‌گر آن است که کودکان کار نه‌تنها قربانی شرایط اقتصادی ناپایدار خانواده، بلکه محصول ضعف ساختاری نظام حمایتی و مداخلات ناکارآمد اجتماعی هستند. درحالی‌که خیابان به‌عنوان جایگزینی برای حمایت‌های رسمی نقش ایفا می‌کند، سیاست‌های کنونی نه‌تنها نتوانسته‌اند این روند را مهار کنند، بلکه در برخی موارد، با عدم مداخله مناسب، به استمرار آن دامن زده‌اند.

the collapse of childhood life: a grounded study on the formation of child labor

objectives: this study aims to analyze the sociological factors contributing to the formation of child labor in mashhad, focusing on both iranian and afghan children. methods: adopting a qualitative approach and grounded theory method, the study examines the experiences and perspectives of 10 experts and social activists in the field of child labor and nine working children. the sampling was conducted purposefully, and semi structured interviews continued until theoretical saturation was achieved. data analysis was done using thematic analysis based on braun and clarke’s (2006) six phase framework. results: the results indicate that the formation of child labor is influenced by three main categories of conditions: contextual conditions, including migration, marginalization, subcultures of marginalized communities, cultural beliefs, peer influence, social encouragement, and family instability; causal conditions, such as poverty, income generation through street work, the role of economic mafias, the economic utility of child labor for families, and weak family support; and intervening conditions, encompassing deficiencies in the support system, ineffective social policies, weak intervention programs, and inadequate public awareness. within this framework, children are driven into labor due to family pressures and the allure of street life. the consequences of this phenomenon include school dropout, physical and psychological harm, and, in some cases, child addiction. conclusion: the core category of the extracted paradigmatic model suggests that child labor can be explained within the framework of child exploitation in a dysfunctional economic structure. these findings highlight that working children are not only victims of their families’ economic instability but also the product of structural weaknesses in the support system and ineffective social interventions. while the streets serve as a substitute for formal support, current policies have not only failed to curb this trend but, in some cases, have exacerbated it through inadequate intervention.