نهاد دین؛ تحلیل داده‌بنیاد جامعه‌پذیری دینی

اهداف: هدف این نوشتار، تحلیل چگونگی تحقق جامعه‌پذیری دینی در دعا به‌عنوان یک کنش اجتماعی و ارائۀ یک الگوی بومی جامعه‌پذیری دینی مبتنی بر نقش دعا و نیایش است. روش مطالعه: در این پژوهش رویکرد روشی، کیفی و با استفاده از روش نظریۀ زمینه‌ای با 23 نفر از شهروندان شهرستان بندر امام خمینی(ره) که روزانه دعا می‌خوانند، از طریق نمونه‌گیری هدفمند و با حداکثر تنوع، مصاحبه‌های عمیق و ساختاریافته انجام شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهند «جامعه‌پذیری دینی» تحت تاثیر شرایط علّی (مکان‌مندی، زمان‌مندی، شرایط روحی)، شرایط زمینه‌ای (شرایط فردی، دعاگرایی خانواده، دعاگرایی دوستان، رویکرد مناسبتی رسانه) و شرایط مداخله‌گر (ظرفیت وجودی، فشار محیط، عملکرد ساختاری، معنویت متغیر، دسترسی‌پذیری محتوای جانبی) می‌باشد. به این منظور شهروندان راهبرد «دعاگرایی» را اتخاذ کرده‌اند که پیامدهای (اصالت مطلوب‌ها، خود ملکوتی، نیت‌مندی، تفکر توحیدی، الگو پروری) را به دنبال داشته است. نتیجه‌گیری؛ دعا به‌عنوان کنش اجتماعی و فردی، بستری مناسب برای جامعه‌پذیری دینی کنشگران در جامعه است. جامعه‌پذیری دینی مبتنی بر دعا، یک فرآیند تعاملی است. به این صورت که راهبرد دعاگرایی خود تحت تاثیر دو دسته از عوامل است که همان شرایط زمینه‌ای (شرایط فردی، دعاگرایی خانواده، دعاگرایی دوستان، رویکرد مناسبتی رسانه) و مداخله‌گر (ظرفیت وجودی، فشار محیط، عملکرد ساختاری، معنویت متغیر، دسترسی‌پذیری محتوای جانبی) هستند. بنابراین به منظور تسهیل روند جامعه‌پذیری دینی لازم است شرایط تحدیدکننده، حذف یا حداقل تعدیل و شرایط تسهیل‌کننده، ایجاد یا تقویت شوند.

institution of religion: analysis of grounded theory of religious socialization

objectives: this study aims to analyze how religious socialization is realized in prayer and present a local model of religious socialization based on prayer’s role. method: using the qualitative approach, grounded theory method, through purposeful sampling and with maximum diversity, in-depth and structured interviews were conducted with 23 citizens of bandar-e emam khomeini (ra) who pray daily. finding: the results show that &religious socialization& is influenced by causal conditions (dependent on place, time, and mental conditions), underlying causes (individual conditions, family prayer orientation, friends’ prayer orientation, and the dependence of the media approach on occasion (, and intervening conditions (existential capacity, environmental pressure, structural performance, changing spirituality, and accessibility of side content). for this purpose, the citizens have adopted the strategy of &prayer orientation&, which has resulted in some consequences (authenticity of desires, spiritual self, intentionality, monotheistic thinking, and cultivating a model). conclusion: prayer, as a social and individual action, is a suitable context for the religious socialization of activists in society. religious socialization based on prayer is an interactive process in such a way that the prayer orientation strategy itself is influenced by two groups of factors, which are the background conditions (individual conditions, family prayer orientation, friends’ prayer orientation, and media’s opportunistic approach) and interventionist (existential capacity, environmental pressure, structural performance, changing spirituality, and accessibility of side content). therefore, to facilitate religious socialization, it is necessary to eliminate or at least modify the limiting conditions and create or strengthen the facilitating conditions.