آسیب‏شناسی روشی و مبنایی ابن‏حَجَر عَسقَلانی در کتاب «تَبیین العَجَب بِما وَرَدَ فی شَهرِ رَجب»

ابن‏حجر عسقلانی در کتاب تبیین العجب بما ورد فی شهر رجب، با رویکردی سخت‏گیرانه و با تکیۀ انحصاری بر نقد سندی، بیشتر روایات فضائل ماه رجب را طرد کرده است. این رویکردِ صرفاً سندمحور با چارچوب‏های جایگزین در مطالعۀ روایات فضائل، مانند نقد متنی و مبانی‏ای چون قاعدۀ تسامح در ادلۀ سنن، در تعارض است؛ همچنین پاسخگوی نیازهای عینی جامعه در تبیین این اعمال نیست. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و رویکرد نقد درونی، در پی شناسایی آسیب‏های روشی و مبنایی رویکرد ابن‏حجر و تاثیر آن بر استنباط حکم عملی از این روایات است. یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد دیدگاه ابن‏حجر از سه آسیب بنیادین رنج می‏برد: 1. خلط روشی میان «حدیث ضعیف» و «حدیث موضوع» و طرد کلی آن‏ها؛ 2. نقص روشی در نتیجۀ اغفال نقد محتوایی و تکیۀ یک‏سویه به نقد سندی؛ 3. اشکال مبنایی در عدم تفکیک حوزه‏های مختلف روایات  مانند: احکام  و فضائل، و درنتیجه، انکار قواعدی مانند تسامح. درنهایت، مقاله ضمن نقد این رویکرد، به تبیین پیامد عملی می‏پردازد که بر اساس آن، ضعف سندی به‏طور مطلق به معنای نفی هرگونه ترغیب عملی نیست و در فضای ادلۀ سنن و با انگیزۀ «رجاء» و «امید ثواب» می‏توان به برخی از این روایات عمل کرد.