کاوش رویکردشناسانه دیدگاه اندیشمندان فریقین درباره تبیین «لا اله الا الله»

تا قرن پنجم هجری برای تقدیر گرفتن خبر «لا» نفی جنس در عبارت «لا اله الا الله»، واژه «موجود» را در نظر می گرفتند، اما بروز اشکالی از سوی متکلمان که این تقدیر را ناسازگار با واقعیت تاریخی قلمداد کردند، باعث سربرآوردن ترکیب‌های ناهمگونی در حوزه‌های مختلف علوم اسلامی شد که حتی باعث به وجود آمدن تعارض‌های تاریخی، عقیدتی شده است. دستیابی به ترکیب صحیح و رهیافت از این دشواره عقیدتی، مهم‌ترین هدف به سامان رسیدن این پژوهش است. ضرورت این تحقیق را می توان ناکارآمد کردن شبهه ناسازگاری میان تاریخ با فهم مسلمانان از کلمه توحید توصیف کرد. با مراجعه به منابع معتبر فریقین و به شیوه تحلیل انتقادی و مقایسه تطبیقی میان این آرا، به دست آمد که عالمان اهل سنت دست‌کم شش پاسخ و اندیشمندان شیعه نُه پاسخ برای این اشکال فراهم کرده‌اند. تصحیح، توسعه و تضییق معانی واژگانی مانند «اله» و «موجود»، و تغییر ترکیب نحوی از رویکردهای ارائه شده است که در مخالفت با قواعد لغوی و نحوی به سر می‌برند. با چشم‌پوشی از قواعد نحوی، این پاسخ اهل‌سنت که «حق» در تقدیر گرفته شود، از سایر رویکردها به درستی نزدیک‌تر است. همچنین تفسیر «اله» به واجب الوجود از سوی عالمان شیعه، راه را برای اشکال متکلمین مسدود می‌سازد؛ البته توجه به این نکته که درک مفاهیم فلسفی واجب و ممکن از توان همگان خارج است، این پاسخ را با چالش مواجه می‌سازد.

Exploratory approach of the views of the thinkers of the two sects regarding the explanation of La ilaha illa Allah

Afzal –alDin Ghilani was a prominent student of Abul Abas lokari and through Bahmanyar is considered as one of the Avicenna’s students. He has educated great philosophers and the series of his students with two intermediaries leads to Khajih Nasir – al – Din Tousi. On the contrary Farid –alDin Ghilani – who is contemporary with Afzal –alDin Ghilani – is like minded and comrade with Ghazali that has expressed his opposition and protest to philosophy and philosophers in his book; Hodous –alAlam. Some of writers have unified these two distinct and different characters and judged incorrectly. In this article, which has been written in a documentary manner and with logical analysis,, According to some evidence, it will be explained that Afzal –al Din and Farid –al Din Ghilani are two scientific and personal characters. Among these evidences are based on the years of Fridaldin’s life, which he mentioned in his works on occasion, as well as evidences from the content of the book Hudood alAlam, which can strengthen the possibility of the philosopher Ghilani duality from the theologian Ghilani