پایش خشکسالی بر اساس شاخص ndvi و تاثیرات آن بر روستاهای شهرستان شیراز

خشکسالی‌های اخیر و تغییرات اقلیمی تاثیرات عمیقی بر منابع طبیعی و کشاورزی شهرستان شیراز در استان فارس گذاشته‌اند. خشکسالی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین چالش‌های توسعه پایدار روستاهای شهرستان شیراز شناخته می‌شود. تاثیرات عمیق این پدیده بر کشاورزی، معیشت، مهاجرت، زیست‌محیطی و بهداشت عمومی، نیاز به مطالعات علمی دقیق و داده‌محور را دوچندان می‌کند. بهره‌گیری از شاخص‌های سنجش‌ازدور همچون شاخص پوشش گیاهی نرمال شده  و استفاده از داده‌های ماهواره‌ای، امکان پایش تغییرات پوشش گیاهی و ارزیابی شدت خشکسالی در مناطق روستایی را فراهم می‌کند. این پژوهش باهدف ارزیابی این اثرات با استفاده از شاخص پوشش گیاهی نرمال‌شده و داده‌های سنجش‌ازدور در بازه زمانی 2016 تا 2023 صورت گرفت. داده‌های به‌دست‌آمده از تصاویر ماهواره‌ای و تحلیل شاخص پوشش گیاهی نرمال شده نشان‌دهنده کاهش چشمگیر پوشش گیاهی و افزایش شدت خشکسالی در این منطقه است. این تغییرات منجر به کاهش منابع آبی، تخریب پوشش گیاهی و از بین رفتن تعادل اکوسیستم‌های محلی شده‌اند. کاهش تولیدات کشاورزی، فرسایش خاک و کاهش بهره‌وری زمین‌های زراعی از جمله پیامدهای اصلی این وضعیت بحرانی است. این شرایط موجب افزایش مهاجرت از مناطق روستایی به مناطق شهری و افزایش فشار بر زیرساخت‌های شهری شده است. از حدود سال 2021 به بعد، به‌طور کلی شاهد کاهش در مقادیر شاخص هستیم که می‌تواند بیانگر روند افزایش خشکسالی و کاهش بارندگی در منطقه باشد. این کاهش تدریجی به‌ویژه در سال 2023 به وضوح مشهود است، که نشان می‌دهد پوشش گیاهی در منطقه شیراز تحت فشار قرار گرفته است. مقایسه نقشه‌های مربوط به شاخص شهرستان شیراز در سال‌های 2016 و 2023 نشان‌دهنده روند کاهش کیفیت پوشش گیاهی در این بازه زمانی است. این کاهش، به‌ویژه در مناطق روستایی، تهدیدی جدی برای معیشت روستاییان و پایداری زیست‌محیطی منطقه به حساب می‌آید. برای مقابله با این چالش‌ها، استفاده از اقدامات اصلاحی نظیر بازسازی پوشش گیاهی، مدیریت پایدار منابع آبی، اجرای طرح‌های آبخیزداری و ترویج کشاورزی هوشمندانه پیشنهاد می‌شود.

drought monitoring based on the ndvi index and its effects on the villages of shiraz

recent droughts and climate changes have had profound effects on the natural resources and agriculture of shiraz county in fars province. drought is recognized as one of the main challenges to sustainable development in the rural areas of shiraz county. the deep impacts of this phenomenon on agriculture, livelihoods, migration, the environment, and public health highlight the need for precise, data-driven scientific studies. utilizing remote sensing indices such as ndvi and satellite data enables monitoring of vegetation changes and assessing the intensity of droughts in rural areas. this study aims to evaluate these effects using the normalized difference vegetation index (ndvi) and remote sensing data over the period 2016 to 2023. data obtained from satellite imagery and ndvi analysis indicate a significant reduction in vegetation cover and an increase in drought severity in this region. these changes have led to the depletion of water resources, the degradation of vegetation, and the disruption of local ecosystem balance. reduced agricultural production, soil erosion, and declining productivity of arable lands are among the major consequences of this critical situation. these conditions have also caused increased migration from rural areas to urban centers, adding pressure to urban infrastructure. from around 2021 onwards, there has been a general decline in ndvi values, suggesting a trend of increasing drought and decreasing rainfall in the region. this gradual decline is especially evident in 2023, highlighting the strain on vegetation in shiraz county. a comparison of ndvi maps from 2016 and 2023 shows a downward trend in vegetation quality during this period. this decline, particularly in rural areas, poses a serious threat to the livelihoods of rural residents and the environmental sustainability of the region. to address these challenges, corrective measures such as vegetation restoration, sustainable water resource management, watershed projects, and the promotion of smart agriculture are recommended.