تحلیل اجتماعی سیلاب شهرستان آق‌قلا بر مبنای چارچوب توسعه و تحلیل نهادی سیاسی (piad)

امروزه سیل به‌عنوان پدیده‌ای چندوجهی و پیچیده مطرح که با ظهور محرک‌ها و عوامل جدید با روی‌آوری به الگوواره های غیر کالبدی و غیر مهندسی، تنوعی از رویه‌ها و الگوها به‌منظور مقابله و مدیریت سیلاب‌ها آمیخته‌شده با مداخلات انسانی شکل‌گرفته است. لذا نظریه‌های نهادگرایی و مکتب نو نهادگرایی ازجمله نظریه‌های پیشگام در سه دهه اخیر به‌منظور مدیریت پایدار شهری با تاکید بر نقش نهادها در وضع قوانین، هماهنگی بین سازمان‌ها و افزایش آگاهی عمومی، در راستای ایجاد ساختارهای مناسب و تقویت همکاری بین تمامی ذینفعان راهکارهایی برای کاهش آسیب‌پذیری جامعه در برابر مخاطراتی مانند سیل مطرح‌شده‌اند.  هدف این پژوهش، بررسی ظرفیت‌ها و کاستی‌های ساختاری-نهادی شهرستان آق‌قلا در مدیریت بلایا با تمرکز بر سیل سال 1398 و رویکرد جامعه‌محور است. بدین منظور از روش تحقیق  ترکیبی (کمّی و کیفی) و مبتنی بر چارچوب سیاسی توسعه و تحلیل نهادی (piad) به‌عنوان یکی از چارچوب‌های جامع تحلیل نهادی استفاده‌شده است. ابزار جمع‌آوری داده‌های پژوهش شامل یک پرسشنامه محقق ساخته و داده‌های پیمایشی گردآوری‌شده از شهرستان آق‌قلا در سال 1402 خورشیدی با حجم نمونه 400 نفر و مقایسه با داده‌های تحلیل ثانویه اسناد معتبر کشوری در حوزه اجتماعی در زمان وقوع سیل سال 98 است. یافته‌های تحقیق بیانگر حضور مجموعه‌ای از شواهد در خصوص کمبودها و نقایص ابعاد اجتماعی پشتیبان سیلاب به‌عنوان یکی از اضلاع کانونی مدیریت مطلوب سیلاب‌های شهری در کنار سایر متغیرهای برون‌زا در چارچوب (piad) است. درمجموع نتایج نهایی بیانگر لزوم تجدیدنظرهای جدی در نوع دیدگاه به حوزه عمومی شهر یا متغیر جامعه و ویژگی‌های آن به دلیل نقش پراهمیت آن در مدیریت بلندمدت، جامعه‌محور، مشارکتی و پایدار سیلاب‌های شهری به‌عنوان یک مخاطره پیچیده شهری است.

social analysis of the aq qala county flood based on politicized institutional analysis and development (piad) framework

floods are now recognized as complex and multifaceted phenomena with the emergence of new driving forces and factors, and a shift toward non-physical and non-engineering paradigms, a variety of approaches and strategies intertwined with human activities have developed for flood management. community-based approaches are one of the well-known approaches in the field of crisis and natural disaster management which shows the importance of the position of social groups and communities in the cycle of disaster management for the enhancement of community empowerment and participatory management. while these approaches offer numerous benefits in reducing the negative impacts of disasters, they also face challenges such as insufficient inter-sectoral cooperation, lack of resources, and limited decision-making authority at the local level. in the last three decades, institutionalism and neo-institutionalism have become pioneering theories in the field of sustainable urban management for sustainable urban management, including the management of risks such as destructive urban floods as a frequent and harmful risk. by emphasizing the role of institutions in lawmaking, inter-organizational coordination, and public awareness, these theories offer solutions to reduce community vulnerability to hazards such as floods. they aim to create appropriate structures and foster cooperation among all stakeholders. the purpose of this research is to examine the structural and institutional capacities and shortcomings of aqqala county in disaster management, focusing on the 2019 flood and adopting with community-based approach. a mixed-methods research (quantitative and qualitative) utilizes the political institutional analysis development (piad) framework as a comprehensive tool for institutional analysis. data for this study were collected through a researcher-developed questionnaire and a survey of 400 residents of aqqala county in 2023. these data were compared with secondary data from credible national social sources collected during the 2019 flood. the socio-institutional analysis deficiencies the social dimensions supporting the need for serious revisions to public sphere the of society in the long-term, community-oriented, participatory, and sustainable management of urban floods.