ارزیابی میزان آلودگی و توزیع مکانی فلزات سنگین موجود در گردوغبار جاده‌‌ای (مطالعه موردی، مراکز بهداشتی شهر یزد)

افزایش آلودگی درنتیجه رشد صنعتی شدن و شهرنشینی به دلیل تاثیر بر سلامت انسان به یک نگرانی مهم در کشورهای در حال توسعه تبدیل شده است. از این‌رو در مطالعه حاضر به منظور بررسی آلودگی، 70 نمونه‌‌ گردوغبار خیابانی از مراکز درمانی شهر یزد جمع‌‌آوری و در آزمایشگاه برای تعیین محتوای عناصر آهن، کبالت، منگنز، روی، کروم، سرب، کادمیوم، نیکل، مس، آرسنیک و آلومینیوم با استفاده از روش طیف‌‌سنجی القایی هضم شدند. الگوی مکانی غلظت فلزات با استفاده از روش درون‌یابی idw در نرم‌افزار gis تهیه شد. همبستگی زوجی بین فلزات با استفاده از همبستگی پیرسون و طبقه‌‌بندی فلزات مشابه از نظر منشا احتمالی با استفاده از خوشه‌‌بندی سلسله مراتبی انجام شد. همچنین سطح آلودگی با استفاده از شاخص‌‌های فاکتور غنی‌‌شدگی، شاخص زمین انباشت، شاخص آلودگی و آلودگی یکپارچه تعیین شد. بر اساس نتایج، روند میانگین غلظت فلزات به ترتیب آهن (16/23587)، آلومینیوم (94/18074)، روی (54/602)، منگنز (7/445)، سرب (95/80)، مس (86/60)، کروم (83/46)، نیکل (09/34)، کبالت (2/10)، آرسنیک ( 29/0) و کادمیوم (21/0) میلی‌‌گرم بر کیلوگرم برآورد شد. بر اساس الگوی توزیع مکانی بیشترین مقادیر غلظت فلزات در  مراکز درمانی نزدیک به خیابان دوطرفه و ایستگاه خط واحد مشاهده شد. بیشترین مقدار غنی‌‌شدگی در عناصر روی و در نتیجه کلاس غنی‌‌شدگی زیاد مشاهده شد. همچنین بالاترین مقادیر شاخص زمین انباشت، درجه آلودگی و آلودگی یکنواخت نیز مربوط به عناصر روی و سرب بود. همبستگی معنی‌‌داری بین عناصر آلومنیوم-آهن-کبالت-منگنز-کروم، کادمیوم- کروم-سرب و نیکل-مس در سطح 1 درصد مشاهده شد در حالی که آرسنیک هیچ گونه همبستگی با سایر عناصر نداشت. بر اساس خوشه‌‌بندی سلسله مراتبی عناصر کبالت، منگنز، کروم، کادمیوم، سرب،  نیکل، مس و روی منشا انسانی، در حالیکه آلومینیوم و آهن منشا طبیعی داشتند.

assessment of heavy metal pollution levels and spatial distribution in road dust (a case study in health centers of yazd city)

the increase in pollution resulting from industrialization and urbanization has become an important concern in developing countries owing to its impact on human health. therefore, in the present study, to investigate the pollution, 70 street dust samples were collected from medical centers in yazd and in the laboratory to determine the content of fe, co, mn, zn, pb, cr, cd, ni, cu, as and al was digested using induction spectroscopy. the spatial pattern of the metal concentration was prepared using the inverse distance weighted (idw) interpolation method in gis software. pairwise correlation between metals was performed using pearson’s correlation, and classification of similar metals in terms of possible origin was performed using hierarchical clustering. in addition, the pollution level was determined using the enrichment factor, geo-accumulation index, pollution index, and integrated pollution index. according to the results, the trend of the average concentration of metals is fe (23587.16), al (18074.94), zn (602.54 mg/kg), mn (445.7 mg/kg), pb (80.95 mg/kg), cu (60.86 mg/kg), cr (46.83 mg/kg), ni (34.09 mg/kg), co (10.2 mg/kg), as (0.29 mg/kg), and cd (0.21 mg/kg). based on the spatial distribution pattern, the highest concentrations of metals were observed in medical centers near the two-way street and single-line station. the highest amount of enrichment was observed for zn, and as a result, a class of high enrichment was observed. the highest values of the soil accumulation index, degree of pollution, and uniform pollution were related to zn and pb. a significant correlation was observed between––al and fe co–mn cr, cd-cr-pb, and ni-cu elements at the 1% level, while as did not correlate with other elements. based on the hierarchical clustering of elements, co, mn, cr, cd, pb, ni, cu, and zn were of human origin, while al and fe were of natural origin.