نقش شهود در فلسفه اسلامی

مشهور است که در فلسفه اسلامی، مقوّم و رکن اصلی، برهان، یعنی اقامة استدلال قیاسی است و شهود در این علم ارزش و جایگاهی ندارد، مگر از باب مقدمه یا تایید. در این مقاله توضیح داده ایم که شهود نه فقط در آغاز فلسفه (اثبات مبدا تصدیقی آن)، و در برخی مسائل فلسفه مانند اثبات تجرد علم، اثبات تجرد نفس در برهان طلق، اثبات علم و اقسام آن (علم حصولی و علم حضوری)، اثبات برخی مقدمات اصالت وجود و نیز تبیین نحوه ادراکات حسی، کارایی دارد، بلکه در همة استدلال‏های برهانی نیز نقش اساسی و ریشه ای از آنِ شهود است. به تعبیر دیگر، هیچ مسئله فلسفی نیست، مگر اینکه یا مستقیماً مشهود نفس است یا در نهایت به شهود بازمی‏گردد. بنابراین، شهود بی‏واسطه یا باواسطه منشا ارزش و اعتبار همة مدعیات و برهان‏های فلسفی است و اگر شهود نباشد، ارزش و جایگاه برهان نیز فرومی ریزد.

Role of Intuition in Islamic philosophy

It is a well-known fact that the main pillar in Islamic philosophy is proof or syllogistic reasoning and that intuition does not have any place in this science, except in so far as it provides premises or verifications. This study demonstrates that intuition plays a crucial role not only in initiating philosophy (through proving its axioms) and some of its problems such as immateriality of knowledge, immateriality of soul (in the argument from open air), existence of knowledge and its kinds (knowledge by acquisition and knowledge by presence), validity of some premises of priority of existence and validity of sensual perception but also in all kinds of syllogistic arguments. In other words, there is no philosophical problem that does not directly or indirectly end up in intuition. Thus direct or indirect intuition validates all philosophical claims and reasoning. If there is not intuition there will be no room for proof.