مطالعه هیجان روان‌شناختی در حکمت ابن‌سینا

هیجان‌ها به مثابه جزء جدایی‌ناپذیر حیات آدمی، در تنظیم روابط فردی، اجتماعی و مدیریت تصمیم‌گیری‌ها به انسان یاری می‌رسانند. این پژوهش با هدف مطالعه و ردجویی هیجان به معنای روان‌شناختی‌اش، در حکمت ابن‌سینا بنا نهاده شده است. روش تحقیق در این پژوهش ترکیبی از روش‌های سمانتیکی و تحلیلی- منطقی بوده و از تکنیک‌ها و ابزارهای موجود در روش‌های تحلیل اَسنادی استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان داد: هم در روان‌شناسی و هم در حکمت سینوی، وجود مولفه‌های شناختی و رفتاری هیجانات مورد تاکید است. بوعلی هیجانات را حاصل تعامل عقل نظری و عملی با قوه شوقیه و منبعث از ادراکات حسی و یا عقلی در نظر می‌گیرد. او در برخی هیجان‌ها افزون بر مولفه‌های شناختی و رفتاری، بر مولفه احساسی نیز اصرار دارد. هرچند در هیجاناتی مانند لذت و رنج، به شکلی پریشان، تنها بر مولفه‌شناختی تاکید می‌ورزد و چشم از ابعاد دیگر آن فرو می‌بندد. همچنین با نظر به آنچه از اندیشه‌های بوعلی در بحث هیجانات به دست می‌آید، تقسیم هیجان به مثبت و منفی (همچنان که در برخی منابع روان‌شناسی مطرح است)، تقسیم قابل دفاعی نمی‌‌تواند باشد.

the psychological notion of emotion in the philosophy of ibn sīnā

emotions, as an inseparable part of human life, assist in regulating interpersonal and social relationships and in managing decision-making processes. this study aims to examine and trace the concept of emotion in its psychological sense within the philosophical framework of ibn sīnā. the research method combines semantic and analytical–logical approaches, employing the techniques and tools available in document analysis methods. the findings indicate that in both psychology and avicennian philosophy, the cognitive and behavioral components of emotions are emphasized. ibn sīnā considers emotions to result from the interaction between the theoretical and practical intellect with the appetitive faculty (al-quwwah al-shawqiyyah), originating from either sensory or intellectual perceptions. in certain emotions, he insists not only on cognitive and behavioral components but also on an affective component. however, in emotions such as pleasure and pain, in a somewhat disordered manner, he focuses solely on the cognitive component, overlooking other dimensions. furthermore, based on ibn sīnā's thoughts on emotions, the division of emotions into positive and negative, as found in some psychological sources, cannot be defended.