تناسخ ملکوتی دنیوی و اخروی در فلسفه اسلامی

تناسخ، اصطلاحات متعددی دارد. تناسخ ملکوتی شکلگیری نفس انسانی است به صورتی که مناسب با نیّات، ملکات و اعمال اوست. چنانکه گفتهاند هیچ مذهبی نیست مگر این نوع از تناسخ را پذیرفته است. صدرالمتالهین - بر خلاف گذشتگان خود - به عنوان یک فیلسوف یگانهانگار که قائل به ترکیب اتحادی نفس و بدن است، قرائتی خاص از تناسخ ملکوتی ارائه میدهد که میتوان گفت گامی روبهپیش در تصویر برزخِ یادشده در شریعت است؛ لکن با اعتقاد به دو موجود مغایر با هم یعنی روح و بدن و همچنین اعتقاد به وجود مثالی روح، تناسخ ملکوتی شکل تازهای مییابد. در این نوشتار، پس از ذکر معانی متعدد تناسخ و بررسی پیشینه آنها، با ذکر مبانی انسانشناختی مورد وثوق خود، تصویری تازه از تناسخ ملکوتی ارائه خواهیم داد.در تناسخ ملکوتی مورد پذیرش ما، روح هر انسان مطابق با صفات و ملکاتی که از طریق رفتارهای اختیاری او پدید آید، تغییر شکل میدهد و لذا هر انسان، با وجود شباهت در شکل ظاهری با دیگر انسان‌ها، شکل باطنی مختص به خود دارد که تمام حقیقت شخصیت و هویت او را تشکیل می‌دهد.

worldly and otherworldly celestial transmigration in islamic philosophy

the term transmigration (tanāsukh) has multiple meanings. &celestial transmigration& (tanāsukh-i malakūtī) refers to the formation of the human soul in a manner that corresponds to one’s intentions, innate dispositions, and actions. it has been said that there is no religious tradition that does not accept this form of transmigration. contrary to his predecessors, mullā ṣadrā - as a monist philosopher who advocates the unified composition of the soul and body - offers a unique reading of celestial transmigration, which can be considered a progressive step in conceptualizing the barzakh (intermediate realm) as mentioned in islamic teachings. however, by affirming the existence of two distinct entities - the soul and the body - alongside the belief in the soul’s imaginal form (rūḥ-i mithālī), celestial transmigration takes on a new form. in this study, after defining the various meanings of transmigration and examining their historical background, we present a novel interpretation of celestial transmigration based on established anthropological foundations. according to our accepted viewpoint, the soul of each individual undergoes transformation in accordance with the attributes and dispositions cultivated through their voluntary actions. thus, while humans may share outward appearances, each possesses a unique inner form that constitutes the complete essence of their personality and identity.