نقش حرکت جوهری در تبیین نحوه ارتباط تکلیف با وسع و پیامد آن در فرجام‌شناسی مستضعف

رویکرد کلامی و فقهی در تفسیر آیاتی که به ارتباط تکلیف با وسع انسان‌ها اشاره دارد، عموماً ناظر به تکالیف عام مربوط به نوع انسان است؛ حال آنکه بر اساس حرکت جوهری، نمی‌توان افراد انسان را با توجه به حدوث جسمانی نفس و تکامل نفس مجرد قبل از تحقق تکلیف، یکسان دانست. این مسئله، منجر می‌شود که علاوه ‌بر تبیین فقهی و کلامی از ارتباط تکلیف با وسع، تبیین جدیدی از مسئله ارائه گردد که در فرجام‌شناسی مستضعف موثر خواهد بود. مقاله حاضر با استفاده از ابعاد مختلف حرکت جوهری و با روش توصیفی و تحلیلی به تبیین فلسفی تفاوت وسع افراد انسان و ارتباط وسع با تکلیف پرداخته و به این نتیجه رسیده است که انسان‌ها قبل از تکلیف، دارای تفاوت در وسع یعنی استعداد بوده و به دلیل تناسب قوه با فعلیت، تکالیف مورد انتظار از هر فردی متفاوت از دیگری است و با توجه به تشکیکی شدن وسع و تکلیف، مستضعفین در قیامت به میزان عمل به تکالیف مخصوص خود، مستحق پاداش الهی خواهند بود.

the role of substantial motion in explaining the relationship between obligation and human capacity and its implications for the ultimate destiny of the oppressed (mustadʿafīn)

the theological and jurisprudential approach to interpreting qur’anic verses on the relationship between obligation (taklīf) and human capacity (wusʿ) generally focuses on universal obligations applicable to human species as a whole. however, according to the theory of substantial motion, individuals cannot be considered identical prior to the imposition of obligation, given the corporeal origination of the soul and its gradual perfection into immateriality. this necessitates a new explanation of the relationship between obligation and capacity, alongside existing theological and jurisprudential accounts. it will have direct implications for the eschatological fate of the oppressed (mustaḍʿafīn). employing a descriptive-analytical method and drawing on the various aspects of substantial motion, this study presents a philosophical explanation of the differences in individual capacities and its correlation with obligation. it concludes that, prior to the imposition of obligation, human beings differ in capacity, that is, in potentiality. due to the correspondence between potentiality and actuality, the obligations expected of each individual differ from the other. since both the capacity and obligation have degrees, the mustaḍʿafīn will be rewarded by god in the hereafter in proportion to their fulfillment of their specific obligations.