بررسی کیفیت ادراک کلیات از منظر صدرالمتالهین‌

فیلسوفان اسلامی براساس مبانی مقبول خود به چگونگی ادراک کلیات عقلی و نحوه دستیابی به آنها پرداختهاند. صدرالمتالهین نیز براساس مبانی قویم حکمت متعالیه و با کاربست آنها به تحلیل و تبیین ادراک کلیات عقلی و نحوه دستیابی به آنها پرداخته است. ما برآنیم تا براساس روش توصیفی تحلیلی و با هدف دستیابی به کیفیت ادراک کلیات عقلی، دیدگاه صدرالمتالهین را مشخص نماییم که صدرالمتالهین چه طرحی برای دستیابی به ادراک کلیات عقلی را فراروی ما قرار داده است؟ البته در این بین گاه نظر او را به نقد نشستهایم. او ادراک کلیات عقلی را براساس سه مبنا توضیح میدهد. گاه اتحاد با عقل فعال را شرط ادراکات کلیات میداند که بیشتر با مبانی حکمای مشاء هماهنگ است و زمانی براساس مشاهده حقایق نوری کیفیت ادراک کلیات عقلی را توضیح میدهد که نگاهی اشراقی به مسئله دارد، و در برخی از آثارش وصول و شهود به حق را سبب ادراک کلیات عقلی معرفی میکند و معتقد است که نفس با فنا در حق میتواند حقیقت همه اشیاء را در آن موطن مشاهده نماید و به ادراک کلیات نائل گردد که این تبیین با مبانی عرفا دمسازتر است.

the nature of perceiving universals from the perspective of mullā ṣadrā

islamic philosophers, based on their established foundations, have addressed the process of perceiving intellectual universals (al-kulliyyāt al-‘aqlīyyah) and the means of their acquisition. mullā ṣadrā too, based on the robust foundations of transcendent philosophy and by employing these foundations, analyzes and elucidates the perception of intellectual universals and the means of attaining them. through a descriptive-analytical method, this study aims to acquire the nature of perception of intellectual universals from mullā ṣadrā’s perspective, and seeks to clarify his proposed framework for achieving it. in doing so, we also critique his views at times. mullā ṣadrā explains the perception of universals based on three principles. at times, he identifies union with the active intellect as the condition for perceiving universals - a position largely aligned with the foundations of peripatetic philosophy. elsewhere, he interprets the perception of intellectual universals through the observation of luminous realities, reflecting an illuminationist perspective. in some works, he posits attainment and mystical witnessing of the divine as the cause for perceiving intellectual universals and argues that the soul - through annihilation in god (fanā fī’llāh) - can observe the realities of all things in that abode, thereby grasping universals. this explanation is more consonant with the foundations of mysticism.