رئالیسم انتقادی در بوته بسط و نقد حکمت صدرایی

رئالیسم انتقادی رویکردی جدید در فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعی است که بهدست «بَسکار» بنیانگذاری شد. این رویکرد در فلسفه علم در تقابل با رئالیسم تجربی پوزیتویستها و ایدئالیسم استعلایی کانت شکل گرفت که براساس آن برخلاف دیدگاه کانت، واقعیتی عینی خارج از ذهن وجود دارد و برخلاف دیدگاه پوزیتویستها، این واقعیت منحصر به سطح قابل مشاهده و تجربه نیست. در فلسفه علوم اجتماعی نیز این رویکرد در تقابل با رئالیسم تجربی و تفسیرگرایی به وجود آمد که براساس آن، واقعیتهای اجتماعی هر چند بهخاطر هدفمند بودن انسان، با واقعیتهای طبیعی متفاوت است؛ ولی به دلیل وجود مکانیسمهای علّی در هر دو، اصول و روش جاری در آنها یکسان است. انحصار هستی در سطح مادی، جایگزینی کفایت عملی به جای صدق، محصولِ اجتماع دانستن معرفت و غفلت از عوامل تاثیرگذار بر کنش، از جمله نقدهای حکمت متعالیه بر رئالیسم انتقادی است.در این تحقیق که به روش کتابخانهای انجام و به روش توصیفی تحلیلی ارائه میشود برآنیم که در گام اول اصول تفکر رئالیسم انتقادی را در فلسفه علم و علوم اجتماعی تحلیل نماییم و سپس در گام دوم به روش انتقادی، آن را براساس مبانی حکمت متعالیه مورد نقد و بررسی قرار دهیم.

critical realism in light of sadrian philosophy - reconstruction and critique

critical realism is a contemporary approach in the philosophy of science and the philosophy of social sciences, founded by roy bhaskar. in the philosophy of science, this approach emerged in opposition to the empirical realism of positivists and kant’s transcendental idealism. contrary to kant’s view, critical realism asserts the existence of an objective reality independent of the mind; and unlike the viewpoint of the positivists, it maintains that this reality is not limited to the observable and empirical level. in the philosophy of social sciences as well, this approach developed in contrast to both empirical realism and interpretivism. it acknowledges that while social realities differ from natural realities due to human purposefulness, their principles and methodologies are the same owing to the presence of causal mechanisms in both. transcendent philosophy critiques critical realism for its restriction of existence to the material level, its substitution of truth by practical adequacy, its portrayal of knowledge as a social product, and its neglect of the influential factors on action. this study is based on library research and presented through descriptive-analytical methodology. at the first stage, it analyzes the foundational principles of critical realism in the philosophy of science and social sciences, and at the second stage, it critically evaluates them based on the principles of transcendent philosophy.