موجود مطلق بدون حیثیت تقییدیه، موضوع مشترک کلام و فلسفه

موضوع الهیات فلسفه بی‌تردید وجود یا موجود مطلق است؛ اما درباره موضوع علم کلام دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد. متقدمان از متکلمان، موضوع کلام را موجود بماهو موجود دانسته و برای تمایز آن از موضوع علم الهی قید حیثیتِ مطابقت با قانون شرع را به آن افزوده‌اند. صاحب مواقف نسبت به اصل موضوع، یعنی موجود مطلق و نیز قید حیثیت، ایراداتی را مطرح کرده است؛ چنانکه صاحب شوارق نیز به قید مذکور اشکالی اساسی وارد ساخته است. این اشکال موجب عدم کارایی لازم علم کلام می‌گردد. پژوهش حاضر درصدد دفاع از اصل موجود مطلق به عنوان موضوع کلام است و هم‌سو با شارح مقاصد، به پاسخ از اشکالات مواقف می‌پردازد، ولی در خصوص قید حیثیت با منتفی دانستن آن، به اشتراک کامل دو علم کلام و فلسفه الهی در موضوع باور دارد. نقش معاضدتی فلسفه در تعمیق مسائل کلامی به جای نگاه تقابلی به آن دو، از نتایج این پژوهش می‌باشد.

absolute being without restrictive aspects: the common subject of theology and philosophy

undoubtedly, the subject of philosophy is being or the absolute being. however, there are diverse perspectives regarding the subject of theology (kalām). early theologians considered the subject of theology to be &being qua being& and, to distinguish it from the subject of divine knowledge, added the restriction of conformity to religious law. the author of mawāqif, raised objections against the very notion of the absolute being as the subject, as well as against this restrictive aspect. similarly, the author of shawāriq presented a fundamental critique of this restriction. this critique undermines the efficacy of theology. this study seeks to defend the absolute being as the subject of theology and, in alignment with the commentator of maqāṣid, responds to the objections raised in mawāqif. however, regarding the restrictive aspect, the study rejects its necessity, affirming instead a complete overlap between theology and divine philosophy in terms of their subject matter. a key conclusion of this research is that philosophy play a supportive rather than oppositional role in deepening theological discussions.